شفقنا- مراسم رونمایی از مجموعه ۱۴ جلدی «روزشمار سیره نبوی» تألیف و تدوین غلامحسین زرگرینژاد، عصر امروز (۲۳ خردادماه) با پیام حضرت آیت الله سبحانی و سخنرانی حجت الاسلام و المسلمین مهدی مهریزی، وزیر علوم، عثمان یوسفی، محسن جوادی و نویسنده این کتاب در مرکز همایشهای بینالمللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد.گزارش شفقنا، از این مراسم رونمایی را می خوانید:حضرت آیت الله سبحانی: سیره پیامبر(ص) پیوند میان فضایل اخلاقی و رهبری مطلوب و عادلانه را به تصویر می کشدحضرت آیتالله سبحانی در پیامی به آیین رونمایی از کتاب «روزشمار سیره پیامبر(ص)» تأکید کردند: سیره پیامبر اکرم(ص) تنها روایت زندگی یک انسان بزرگ در سدههای گذشته نیست، بلکه آیینهای است که در آن میتوان پیوند میان ایمان الهی، فضایل اخلاقی و رهبری مطلوب و عادلانه را مشاهده کرد؛ رهبری که معنای آن خدمت، هدایت، مسئولیت و امانتداری است.متن پیام حضرت آیت الله سبحانی به شرح زیر است:بسم الله الرحمن الرحیمگذر از هزار و پانصدمین سال میلاد نبی اکرم اسلام، حضرت محمد مصطفی(ص)، نعمتی عظیم الهی و مصداق عمل به آیه شریفه «وَأَمّا بِنِعْمَةِ رَبِّکَ فَحَدِّث» است. این مناسبت میتواند به منزله آستانه تاریخی و فرصتی برای بازنگری در مسیر طیشده پانزده قرن حیات مسلمانان و کارنامه گرانسنگ فرهنگ اسلامی در پهنه جهان باشد.تولد رسول اکرم(ص) و بعثت آن حضرت، نقطه آغازین تجدید راه و احیای حرکت مغفولمانده انبیای الهی بود؛ هجرتی از جهل به دانش، از اختلاف به همبستگی، از فضایل ناپسند به مکارم اخلاقی، از انحطاط به شکوفایی و نوآوری علمی و از خشونت و تعصب به حکمت و عدالت. در یک کلام، بنای هویت ایمانی، اخلاقی و تمدنی براساس آموزههای توحیدی قرآن کریم.سیره پیامبر اکرم(ص) تنها روایت زندگی یک انسان بزرگ در سدههای گذشته نیست، بلکه آیینهای است که در آن میتوان پیوند میان ایمان الهی، فضایل اخلاقی و رهبری مطلوب و عادلانه را مشاهده کرد؛ رهبری که معنای آن خدمت، هدایت، مسئولیت و امانتداری است.سیره، شرح گفتار و سلوک روزها و سالهای زندگی پیامبر اکرم(ص) است؛ اما در نگاهی ژرفتر، مجموعهای از معناها، تجربهها و الگوهای متعالی است که از دل تاریخ اسلام برخاسته و همچنان میتواند راهنمای جامعه ما و دیگران باشد.در سیره آن حضرت، دین از صورت اندیشهای مجرد و دور از دسترس، به حقیقتی زنده و جاری در زندگی انسان تبدیل میشود. قرآن در سیره معنا مییابد، ارزشهای اسلامی در رفتار پیامبر(ص) تجسم پیدا میکند، ایمان در میدان رنجها و صبر در آزمونهای الهی جلوهگر میشود و عدالت از حد شعار فراتر رفته و در جامعه اسلامی تحقق مییابد.اگر قرآن کتاب هدایت است، سیره نشان میدهد که این هدایت چگونه در زندگی فردی و اجتماعی انسان تحقق پیدا میکند. از اینرو مطالعه دقیق، عالمانه و مبتنی بر گزارشهای تاریخی معتبر، و به دور از پراکندگی و ناهمگونی روایتها، درباره جزئیات مراحل زندگی و سیره آن خلق عظیم و اسوه الهی، از وظایف مهم محققان دانشگاهی و حوزوی به شمار میآید.ایران، به عنوان سرزمین دارالاسلام و مکتب استوار تشیع، خود را از رهروان اصیل پیامبر اکرم(ص) میداند. در این میان، انتشار مجموعه ارزشمند «روزشمار سیره نبوی» گامی بزرگ در این مسیر و مایه مسرت است. اینجانب تلاش مؤلف و دستاندرکاران محترم نشر این مجموعه را ارج مینهم و از خدای متعال برای برگزارکنندگان، خدمتگزاران و شرکتکنندگان در مراسم رونمایی آن، توفیق الهی مسئلت دارم.همچنین شایسته است مسئولان محترم فرهنگی با رفع موانع و تسهیل دسترسی به اینگونه آثار، زمینه بهرهمندی هرچه بیشتر علاقهمندان را از چشمه زلال سیره نبوی فراهم آورند.والسلام علیکم و رحمة اللهاستاد مهریزی: سیره پیامبر(ص) به ما میآموزد که تعالیم دینی چگونه در عرصه عمل تحقق یافتهاندحجتالاسلام والمسلمین مهریزی در این مراسم با اشاره به سابقه آشنایی و علاقه خود نسبت به مؤلف کتاب و مجموعههای علمی و فرهنگی مرتبط با این اثر، اظهار کرد: در آیینهای رونمایی از کتاب معمولاً فرصت کافی برای ورود به مباحث تخصصی و بررسی دقیق محتوای آثار وجود ندارد. از این رو، نکاتی که مطرح میکنم بیشتر ناظر به اهمیت موضوع سیره و جایگاه چنین پژوهشهایی است؛ زیرا ارزیابی علمی کتاب، مقایسه آن با آثار مشابه و نقد تفصیلی آن نیازمند مجالی مستقل و مناسب است.وی با بیان اینکه سیرهنگاری از کهنترین شاخههای علوم اسلامی به شمار میرود، گفت: پرداختن به زندگی پیامبر اکرم(ص)، چه در قالب زندگینامه، چه در قالب شمایلنگاری و چه از منظر توصیف ویژگیها و فضایل ایشان، سابقهای طولانی در میان مسلمانان دارد. در طول تاریخ نیز اندیشمندان شیعه و اهل سنت آثار فراوانی در این زمینه پدید آوردهاند و در دهههای اخیر نیز تحقیقات گستردهای درباره این حوزه صورت گرفته است.استاد مهریزی در تشریح اهمیت سیره، سه نکته اساسی را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: نخست آنکه سیره پشتوانه عملی آموزهها و گفتارهاست. در روایات فراوان تأکید شده است که اگر رفتار انسان مؤید سخنان او نباشد، نمیتوان او را عالم حقیقی دانست. ممکن است فردی سخنور و صاحب بیان باشد، اما آنچه ارزش واقعی دارد، میزان هماهنگی رفتار او با گفتههایش است. از این منظر، سیره همان پشتوانه عملی اندیشهها و تعالیمی است که فرد بیان میکند.وی ادامه داد: دومین نکته، نقش الگوساز سیره است. مردم تنها مجذوب کسانی نمیشوند که سخنان زیبا و دلنشین بر زبان میآورند، بلکه از افرادی پیروی میکنند که در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی خود، نمونهای عینی از فضیلت، اخلاق و دینداری را به نمایش گذاشتهاند.استاد مهریزی سومین کارکرد سیره را نشان دادن شیوه اجرای آموزههای دینی دانست و تصریح کرد: سیره به ما میآموزد که تعالیم دینی چگونه در عرصه عمل تحقق یافتهاند. برای نمونه، اگر بخواهیم بدانیم ائمه اطهار(ع) و پیروان راستین آنان در موضوع امر به معروف و نهی از منکر نسبت به چه مسائلی حساسیت بیشتری داشتهاند، باید به سیره آنان مراجعه کنیم. گزارشهای تاریخی نشان میدهد که آنان در برابر ظلم، تعدی، کمفروشی، تضییع حقوق مردم و اجرا نشدن عدالت اجتماعی واکنش جدی داشتهاند. نقل شده است که امیرالمؤمنین(ع) شخصاً به کمفروشان تذکر میدادند و نسبت به ظلم در محیط خانواده نیز بیتفاوت نبودند. این نمونهها مصادیق روشن امر به معروف و نهی از منکر در سیره معصومان است و نشان میدهد که بررسی این بعد از سیره میتواند فهم ما از دین و دینداری را عمیقتر کند.وی سپس به برخی آسیبهای رایج در آثار سیرهنگارانه اشاره کرد و گفت: بخشی از کتابهای این حوزه با چند مشکل اساسی مواجه بودهاند. نخست، نگاه گزینشی است؛ به این معنا که هر نویسنده تنها بخشی از گزارشها را که با دیدگاه او سازگار بوده برجسته کرده است. دوم، جدا کردن یک روایت از بستر تاریخی و زمانی آن است؛ در حالی که اگر یک گزارش از شرایط وقوع خود جدا شود، ممکن است معنایی کاملاً متفاوت پیدا کند.استاد مهریزی افزود: سومین آسیب، ورود مطالب افسانهای، اسرائیلیات، جعلیات و گزارشهای غیرمعتبر به برخی آثار سیره است. چهارمین آسیب نیز غلبه نگاه ایدئولوژیک بر روایت سیره است؛ یعنی گاه نویسنده تحت تأثیر پیشفرضهای مذهبی یا اعتقادی خود، وقایع تاریخی را به شکلی خاص روایت میکند. برای مثال، در برخی کتابها درباره سن عایشه یا درباره برخی صحابه، نوعی نگاه کاملاً جهتدار مشاهده میشود که نمونهای از همین رویکرد ایدئولوژیک در سیرهنگاری است.وی با تأکید بر اینکه تدوین یک اثر بنیادین در حوزه سیره نیازمند طی کردن چند مرحله اساسی است، اظهار کرد: نخست باید همه گزارشها و منابع، اعم از موافق و مخالف، گردآوری شوند. مرحله دوم اعتبارسنجی این گزارشهاست تا مشخص شود کدامیک قابل اعتماد و کدامیک فاقد اعتبار هستند. مرحله سوم، تعیین دقیق زمان وقوع هر حادثه و جایگاه تاریخی آن است و در نهایت، پس از طی این مراحل میتوان به تحلیل صحیح و فهم معتبر از آن رویداد یا رفتار دست یافت.استاد مهریزی در ارزیابی کتاب رونماییشده نیز گفت: این اثر دستکم به سه مرحله از این چهار مرحله، هرچند به صورت اجمالی، پرداخته است؛ برخی بخشها با تفصیل بیشتر و برخی با اختصار. هرچند فرصت کوتاهی برای مطالعه کتاب داشتهام، اما برجستهترین ویژگی آن توجه به عنصر زمان و بازتاب دادن رخدادها در بستر واقعی تاریخی آنهاست و شاید انتخاب عنوان کتاب نیز از همین رو باشد.وی با تأکید بر نقش تعیینکننده زمان در فهم متون دینی افزود: توجه به عنصر زمان در حوزههای مختلفی همچون تفسیر، سیره، حدیث و تاریخ ضروری است. در پژوهشهای جدید نیز زندگی افراد را به دورههای مختلف تقسیم میکنند تا تحولات فکری و رفتاری آنان بهتر فهمیده شود. اگر زمان را از تاریخ، حدیث یا تفسیر حذف کنیم، با ابهامات فراوانی روبهرو خواهیم شد، در حالی که توجه به شرایط زمانی میتواند بسیاری از این ابهامها را برطرف کند.وی سپس به اهمیت این موضوع در فهم قرآن کریم اشاره کرد و گفت: در عرصه تفسیر نیز این مسئله جایگاه ویژهای دارد. برخی رویکردهای جدید تفسیری بر این باورند که تنظیم و مطالعه آیات بر اساس ترتیب نزول میتواند راهگشای حل بسیاری از مسائل باشد؛ زیرا با قرار گرفتن آیات در بستر زمانی نزول، روشن میشود که احکام و مواضع مختلف در چه شرایطی و ناظر به چه موقعیتی بیان شدهاند.استاد مهریزی برای تبیین این موضوع، به مسئله جهاد و روابط اجتماعی اشاره کرد و اظهار داشت: اگر آیات یا روایات را از فضای تاریخی و شرایط خاص صدور آنها جدا کنیم، ممکن است برداشتهایی نادرست از آنها شکل بگیرد؛ اما با توجه به سیر تاریخی و بستر زمانی، معنای دقیق و واقعی آنها آشکارتر میشود. این ضرورت تنها به قرآن اختصاص ندارد، بلکه در فهم روایات و حتی آثار فقهی و تاریخی نیز نقشی اساسی ایفا میکند.وی در پایان ابراز امیدواری کرد که این اثر سرآغاز حرکتی نو در مطالعات سیرهنگاری باشد و گفت: امیدوارم انتشار این کتاب زمینهساز شکلگیری پژوهشهایی عمیقتر، روشمندتر و جدیتر در این عرصه شود.استاد مهریزی همچنین دو پیشنهاد را مطرح کرد و افزود: نخست آنکه نهادهای فرهنگی زمینه ترجمه این اثر به زبان عربی را فراهم کنند. البته با توجه به اقتضائات مخاطبان جهان عرب، شاید لازم باشد مقدمه و برخی بخشهای ابتدایی کتاب با اصلاحات و تنظیماتی متناسب با آن فضا همراه شود، اما در مجموع این اقدام میتواند اثری ارزشمند و راهگشا در معرفی این پژوهش باشد.وزیر علوم: هیچ صدایی نباید بر صدای پیامبر اکرم(ص) برتری یابدحسین سیماییصراف، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری، در بخش دیگری از این مراسم اظهار داشت: امیدوارم حضور همگی ما در این نشست، پیش از هر چیز از سر اخلاص و به قصد ادای احترام به مقام پیامبر اعظم(ص) باشد و در مرتبه بعد، به منظور تکریم شخصیتی که سالیان عمر خود را صرف تصحیح، تحقیق و تثبیت اسناد مرتبط با سیره نورانی و زندگی پرفروغ آن حضرت کرده است.وی با اشاره به خاطرات خود از فضای علمی حوزه علمیه قم در دهه ۱۳۶۰ گفت: حوزه علمیه قم در آن سالها از پویایی و نشاط علمی قابل توجهی برخوردار بود. به یاد دارم که شماری از استادان برجسته دانشگاهها در روزهای پنجشنبه و جمعه برای تدریس و فعالیتهای پژوهشی به قم رفتوآمد داشتند. من نیز به دلیل علاقه جدی به استفاده از این فضای علمی، این توفیق را یافتم که به عنوان مستمع آزاد در یکی از مراکز علمی، در جلسات درس استاد زرگرینژاد درباره تاریخ اسلام حضور پیدا کنم و از محضر ایشان بهرهمند شوم؛ بهرهای که هم شامل محتوای علمی درس بود و هم شامل شیوه بیان، روانی کلام و شخصیت علمی استاد میشد.وزیر علوم در ادامه با طرح نکاتی درباره نسبت میان دین و تاریخ اظهار کرد: ادیان ذاتاً در بستر تاریخ شکل میگیرند و بیرون از زمینههای تاریخی قابل تصور نیستند. هیچ دینی در یک لحظه و به صورت کاملاً منفک از روندهای تاریخی پدید نمیآید. از این رو، تلاش برای ارائه تعریفی ماهوی و ذاتگرایانه از دین، در نهایت به تعریفی برآمده از اجزای آن منتهی میشود. بر همین اساس، شیءانگاری دین و بیان گزارههایی مانند «اسلام چنین میگوید» یا «مسیحیت چنان میگوید» از منظر منطقی و علمی دقیق نیست؛ زیرا در واقع این مفسران، فقیهان و متکلمان هستند که از دین سخن میگویند و برداشت خود را ارائه میکنند.وی در توضیح این مطلب افزود: همانگونه که شهید بهشتی در مجلس خبرگان قانون اساسی، در پاسخ به نمایندهای که گفته بود «اسلام در این مورد چنین میگوید»، پرسیدند «اسلام کجاست؟»؛ این پرسش ناظر به این واقعیت است که نمیتوان دین را یک ذات مستقل و یکپارچه فرض کرد و همه دیدگاهها را بیواسطه به آن نسبت داد. بنابراین، به جای تعریف انتزاعی دین، باید به شناخت عینی و تاریخی آن پرداخت.سیماییصراف ادامه داد: اگر هدف شناخت اسلام باشد، بهترین و معتبرترین مسیر، شناخت شخصیت حضرت محمد مصطفی(ص) است. اسلام در طول تاریخ، سخنگوی واحد و انحصاری نداشته و از همان آغاز، فهم و تفسیر آن در اختیار یک فرد یا جریان خاص قرار نگرفته است. نتیجه این وضعیت، شکلگیری نوعی کثرتگرایی در سنت اسلامی بوده است؛ به گونهای که مذاهب گوناگون پدید آمدهاند و هر یک برای خود نوعی حجیت دینی قائل شدهاند. از این منظر، اگرچه اسلام تکصدایی نیست، اما بیتردید هیچ صدایی نباید بر صدای پیامبر اکرم(ص) برتری یابد.وی در بخش دیگری از سخنان خود به شکلگیری برخی کلیشههای منفی درباره اسلام اشاره کرد و گفت: در طول تاریخ، مبلغان مسیحی، برخی مستشرقان فاقد دقت علمی و در دوره معاصر نیز جریان صهیونیستی، تصویرهای نادرستی از اسلام ارائه کردهاند. متأسفانه در برخی موارد، خود مسلمانان نیز ناخواسته به تثبیت و تقویت این تصویرها کمک کردهاند. برای مثال، در کتاب «اقتدا به محمد» به خوبی توضیح داده شده که چگونه این تصور القا شد که اسلام دین شمشیر و خشونت است، و برخی مسلمانان نیز این روایت را پذیرفته و بازتولید کردهاند.وزیر علوم در ادامه این برداشت را نادرست دانست و افزود: آیا واقعاً چنین نسبتی با حقیقت اسلام سازگار است؟ حتی ابوسفیان نیز به درستی اشاره کرده بود که محمد(ص) از مسیر دلها وارد میشود، نه از راه دروازهها. هرچند از منظر تاریخی ممکن است نتوان همه ابعاد این نقل را با قطعیت ارزیابی کرد، اما در مجموع سیره پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که این تصویر خشونتمحور با واقعیت فاصله جدی دارد.وی سپس تأکید کرد: پیامبر اسلام(ص) را میتوان از نخستین بنیانگذاران قواعد حقوق بشردوستانه در عرصه جنگ دانست. جنگ، چه مشروع و چه نامشروع، همواره بخشی از تاریخ بشر بوده و هرگز به طور کامل از زندگی انسان حذف نشده است؛ اما این پیامبر اسلام(ص) بود که برای آن چارچوبهای اخلاقی و ضوابط حقوقی وضع کرد. از این منظر، فقه اسلامی در این حوزه از حیث تاریخی حتی بر الهیات مسیحی و بسیاری از نظریههای حقوقی سکولار تقدم دارد.سیماییصراف افزود: بر اساس گزارشهای تاریخی، پیامبر اکرم(ص) دستور میدادند که در هنگام فتح شهرها و مناطق، درختان قطع نشوند، به سالمندان آسیبی نرسد و منابع آب آلوده یا مسموم نگردد. همچنین در ماجرایی که خالد بن ولید مرتکب خطاهایی شد، پیامبر(ص) امیرالمؤمنین علی(ع) را برای جبران خسارات اعزام کردند. حضرت علی(ع) دیه کشتهشدگان را پرداخت کردند، خسارات مالی را جبران نمودند و حتی هزینه ظروف شکسته و کوچکترین آسیبهای واردشده را نیز پرداخت کردند.وی ادامه داد: در برخی نقلهای تاریخی آمده است که پس از پایان این مأموریت، امیرالمؤمنین(ع) به پیامبر(ص) عرض کردند مقداری از مالی که برای جبران خسارات در اختیار ایشان قرار داده شده بود باقی مانده است. پیامبر(ص) پرسیدند با آن چه کردی؟ حضرت پاسخ دادند که آن را برای جبران ترس زنان در خانهها و گریه کودکان در نظر گرفتهاند. این بیان، حتی برای انسان امروز نیز بسیار تأملبرانگیز است؛ چه رسد به جامعه آن روز. در روزگار کنونی که از «ترومای جنگ» و آسیبهای روانی ناشی از آن سخن گفته میشود، این رفتار پیامبر(ص) و امیرالمؤمنین(ع) نشان میدهد که اسلام تنها به خسارتهای مادی توجه نداشته، بلکه ابعاد روحی و روانی جنگ را نیز به رسمیت شناخته است. از این رو، پیامبر اسلام(ص) را باید بنیانگذار نظام اخلاقی و حقوقی جنگ در تاریخ بشر دانست.وی افزود: پیامبر اکرم(ص) «منذر» است؛ یعنی هشداردهنده و بیدارکننده، زیرا خود در اوج آگاهی و بصیرت قرار دارد. با این حال، این هشدار هرگز به معنای اجبار، اکراه یا تحمیل نیست. هر زمان که از این سنت فاصله گرفتهایم و به جای دعوت، به سوی اجبار رفتهایم، نتیجه آن دور شدن مردم از دین بوده است.وزیر علوم در پایان با اشاره به اهمیت انتشار کتاب «روزشمار سیره پیامبر اکرم(ص)» گفت: در شرایطی که عرصه عمومی به میدان رقابت روایتها و بازنماییهای تاریخی تبدیل شده است، با وجود انبوه منابع ارزشمند درباره تاریخ اسلام، جای یک روزشمار منظم، مستند و دقیق از زندگی پیامبر اکرم(ص) خالی بود و انتشار این اثر میتواند این خلأ مهم را تا حد زیادی جبران کند.زرگری نژاد: اشرافیت قریش در سقیفه نقشی تعیینکننده ایفا کردغلامحسین زرگرینژاد، نویسنده مجموعه «روزشمار سیره نبوی»، با تشریح مبانی فکری خود در پژوهشهای تاریخی اظهار کرد: نگاه من به تاریخ بیش از همه تحت تأثیر دو شخصیت قرار دارد؛ نخست ابنخلدون، اندیشمند بزرگ تاریخنگاری اسلامی، و دیگری رنه دکارت، فیلسوف فرانسوی. ابنخلدون شیوهای خاص برای فهم تاریخ ارائه میکند و دکارت نیز بر این باور است که انسان باید در همه امور، بهویژه در برابر سنتهای به ارث رسیده، با نگاه تردیدآمیز و نقادانه بیندیشد.وی افزود: با چنین رویکردی به مطالعه تاریخ اسلام و زندگی پیامبر اکرم(ص) پرداختم. بهویژه زمانی که ماجرای سقیفه را بررسی کردم، دریافتم که در این حادثه مسائل مهمی وجود دارد که با برداشتهای رایج تفاوت اساسی دارد. به اعتقاد من، اشرافیت قریش در سقیفه نقشی تعیینکننده ایفا کرد. این طبقه اشرافی در مکه شکست خورده بود و تا هنگامی که پیامبر اسلام(ص) در قید حیات بودند، امکان حضور و فعالیت آشکار نداشت؛ اما پس از رحلت آن حضرت، فرصت را مناسب دید و دوباره وارد عرصه سیاسی شد.زرگرینژاد ادامه داد: در چنین فضایی، اشرافیت وابسته به ابوسفیان و خاندان اموی در مدینه فعال شد. ابوسفیان در آن زمان در مکه حضور نداشت و برای گردآوری زکات و غنائم جنگی به نجران رفته بود. هنگامی که بازگشت و دریافت ابوبکر به قدرت رسیده است، نزد عباس، عموی پیامبر(ص)، رفت و به او گفت که ابوبکر از پایینترین تیرهای قریش است. سپس پیشنهاد کرد که نزد علی بن ابیطالب(ع) بروند و او را برای دستیابی به قدرت تشویق کنند.وی گفت: عباس که به باور من فردی سادهدل بود، این موضوع را با امیرالمؤمنین علی(ع) در میان گذاشت. در آن زمان، حضرت علی(ع) مشغول تجهیز، غسل و تکریم پیکر مطهر پیامبر اکرم(ص) بودند. همزمان با طرح این پیشنهاد، ابوسفیان سخنانی خطاب به مردم بیان کرد که به اعتقاد من هدف اصلی آن ایجاد یک موج سیاسی و زمینهسازی برای تحولات بعدی بود.نویسنده «روزشمار سیره نبوی» افزود: شب هنگام نیز گروهی نزد او رفتند و اموالی را که از نجران آورده شده بود در اختیارش قرار دادند و حتی فرزندش، یزید، را به فرماندهی منصوب کردند؛ سمتی که به اعتقاد من اساساً وجود خارجی نداشت و بیشتر جنبهای سیاسی و نمادین داشت.زرگرینژاد در ادامه به جنگهای موسوم به «رده» پرداخت و اظهار کرد: باور من این است که روایت ارتداد گسترده در آن دوره، دروغی محض است و اساساً ارتدادی به آن معنا رخ نداد. هدف از طرح چنین موضوعی، انتقال بحران جانشینی از مدینه به خارج از این شهر بود تا افکار عمومی از مسئله اصلی منحرف شود. به همین دلیل نیز سردمداران جنگهای رده عمدتاً از فرماندهان قریش بودند.وی افزود: برای این دیدگاه دلایل متعددی دارم و تنها به یکی از شواهد اشاره میکنم. همان شخصی که در جریان صلح حدیبیه اصرار داشت عنوان «رسولالله» از متن پیمان حذف شود و میگفت من تنها محمد بن عبدالله را میشناسم و نه رسولالله را، بعدها همان فردی بود که در مدینه به قدرت رسید. در همان ماجرا، علی بن ابیطالب(ع) از پاک کردن این عبارت خودداری کردند، اما پیامبر اکرم(ص) فرمودند محل آن را نشان دهید تا خود آن را پاک کنند.وی ادامه داد: همین فرد، زمانی که خبر رسید حاکم مدینه شده است، از مدینه گریخت. پس از آن، سلیمان بن صرد با سپاهی به حرکت درآمد و حوادثی رخ داد. او بعدها به سراغ عروه، برادر عبدالله بن زبیر، رفت و سپس به عبدالملک بن مروان پیوست و به نوعی در جایگاه روحانی دربار قرار گرفت.زرگرینژاد با اشاره به منابع موجود درباره سیره پیامبر(ص) گفت: ابن اسحاق، با وجود گرایش عقلگرایانهای که داشت، نتوانست خود را از محدودیتهای ناشی از نقل روایتها رها کند. من در این پژوهش تلاش کردهام نقش عروه را بهطور جدی معرفی کنم و نشان دهم که بخش قابل توجهی از سیره پیامبر اکرم(ص) بر پایه روایتهایی شکل گرفته که سینه به سینه منتقل شدهاند و بسیاری از آنها نیز از نوع خبر واحد هستند.در پایان این مراسم، با حضور استادان، پژوهشگران، وزیر علوم و جمعی از علاقهمندان، از مجموعه ۱۴ جلدی «روزشمار سیره نبوی» رونمایی شد.عثمان یوسفی: باید نگاه انتقادی به تاریخ داشتعثمان یوسفی، از پژوهشگران همکار در تدوین کتاب، با اشاره به ویژگیهای علمی و شخصیتی غلامحسین زرگرینژاد، اظهار کرد: این مجموعه صرفاً کتابی نیست که منتشر شده باشد، بلکه ثمره سالها زیست علمی، تأمل انتقادی و پژوهش روشمند در حوزه تاریخ اسلام است و باید آن را حاصل یک عمر اندیشه و تحقیق دانست.وی گفت: بنده در مقطع کارشناسی رشته تاریخ اسلام را در دانشگاه مذاهب اسلامی گذراندم و از سال ۱۳۸۱، همزمان با ورود به دانشگاه تهران، این افتخار را یافتم که از نزدیک با آقای دکتر زرگرینژاد آشنا شوم. هرچند چهار سال در دانشگاه مذاهب اسلامی تحصیل کردم، اما مفهوم وحدت اسلامی را نه صرفاً در مباحث نظری، بلکه در عرصه عمل و فعالیت علمی، در محضر ایشان تجربه کردم.یوسفی با بیان اینکه استاد زرگرینژاد از معدود استادانی است که نقدپذیری و بازنگری در آرای خود را بهصورت جدی دنبال میکند، افزود: یکی از برجستهترین ویژگیهای ایشان، همان نکتهای است که حجتالاسلام والمسلمین مهریزی نیز به آن اشاره کردند؛ یعنی آمادگی برای نقد دیدگاههای خود و بازاندیشی در آنها. این رویکرد در سنت علمی اسلام نیز سابقهای دیرینه دارد. برای نمونه، امام شافعی تصریح میکند که رأی من درست است، اما احتمال خطا در آن وجود دارد و در مقابل، رأی مخالف نیز اگرچه از نظر من نادرست است، اما احتمال درستی آن را نمیتوان نادیده گرفت. بر همین اساس، او در دورهای از حیات علمی خود بخشی از آرای پیشینش را مورد بازنگری قرار داد.وی ادامه داد: بازگشت از یک اندیشه یا اصلاح آن، در حوزه علم و تفکر نه تنها نشانه ضعف نیست، بلکه ضرورتی علمی و علامت پویایی و بلوغ فکری است. در زندگی علمی استاد زرگرینژاد نیز این ویژگی را بهروشنی مشاهده کردهام و همین امر برای من ارزش فراوانی داشته است.این پژوهشگر تاریخ اسلام در ادامه با بیان خاطرهای از دوران تحصیل خود گفت: در نخستین سالهای دوره کارشناسی ارشد، استاد جزوهای دستنویس با خط زیبای خود درباره اندیشه سیاسی در اسلام به من سپردند و از من خواستند بخش مربوط به اهل سنت را با دقت مطالعه کرده و درباره آن با ایشان به گفتوگو بنشینم. این میزان از سعهصدر، استقبال از گفتوگو و بهرهگیری از دیدگاههای متفاوت، ویژگیای است که کمتر در میان استادان مشاهده میشود.وی همچنین به نقش خود و دیگر همکاران در تدوین این مجموعه اشاره کرد و افزود: دکتر زرگرینژاد با تواضع از صرف حدود ۳۰ سال برای تدوین این اثر سخن گفتند، اما به اعتقاد من باید گفت دستکم ۵۰ سال از عمر علمی ایشان در این مجموعه متبلور شده است. کتابهای فراوانی منتشر میشوند، اما همه آنها حاصل یک زندگی علمی نیستند؛ این اثر، به تعبیر من، کتابی است که زیسته شده و محصول تجربه و اندیشه چند دههای مؤلف است.یوسفی درباره روند شکلگیری این کتاب نیز اظهار کرد: از سال ۱۳۸۵ و همزمان با آغاز دوره دکتری، بهصورت مرحلهبهمرحله در کنار استاد، یادداشتبرداری، پیشبرداری و گردآوری منابع را آغاز کردم. این فرایند بر پایه بررسی جامع منابع اهل سنت و شیعه استوار بود. در این مسیر، دو مجموعه مهم نیز مورد استفاده قرار گرفت؛ یکی مجموعهای که در برخی کشورهای عربی از جمله اردن و مصر تدوین شده بود و دیگری مجموعهای با عنوان «اهلبیت» که در قم تهیه شده است. افزون بر این، منابع مربوط به سیره، تاریخ، تفسیر و روایات هر دو مذهب نیز بهطور گسترده مورد مراجعه و بررسی قرار گرفت.وی با تأکید بر اهمیت مقدمه کتاب تصریح کرد: بخش نخست این مجموعه، یعنی مقدمه آن، از مهمترین و درخشانترین بخشهای اثر به شمار میرود. ممکن است پیش از این نیز آثاری در قالب سالشمار یا روزشمار منتشر شده باشد، اما این اثر در زبان فارسی و در نوع خود، بهویژه در ایران، کاری کمسابقه و ممتاز است. این کتاب صرفاً یک روزشمار ساده نیست، بلکه روزشماری است که باید در پرتو مقدمه انتقادی و روششناسانه آن مطالعه شود.یوسفی ادامه داد: نقش بنده و دیگر همکارانی که در این پروژه حضور داشتند، عمدتاً گردآوری اطلاعات، تنظیم مطالب و ساماندهی دادهها بر اساس راهنماییها و رهنمودهای استاد زرگرینژاد بود. این مجموعه با هدایت علمی ایشان شکل گرفته و امیدواریم بتواند اثری پربرکت و سودمند برای جامعه پژوهشی کشور باشد.وی تأکید کرد: بیتردید هیچ اثر علمی از عیب و نقص خالی نیست و خود استاد زرگرینژاد نیز هرگز ادعای بینقص بودن این مجموعه را ندارند. طبیعی است که درباره محتوا، منابع، روش تحقیق یا برخی نتایج آن نقدهایی مطرح شود، اما همین نقدهای علمی، اگر در نشستهای تخصصی مورد بحث قرار گیرد، میتواند به تکامل، غنا و ارتقای این اثر کمک کند.این پژوهشگر اظهار کرد: این کتاب را باید نقطه آغاز مسیری علمی، دانشگاهی و آکادمیک برای پژوهشگرانی دانست که قصد دارند در حوزه تاریخ اسلام، با تکیه بر زندگی پیامبر اکرم(ص)، ائمه اطهار(ع) و دیگر بزرگان دین به تحقیق بپردازند. محور اصلی این مسیر، نگاه انتقادی به تاریخ است؛ نگاهی که میتواند از میان انبوه دادههای خام و گزارشهای گوناگون، واقعیتهای تاریخی را استخراج و بازسازی کند.محسن جوادی، معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به سابقه آشنایی خود با مؤلف کتاب، گفت: حدود ۳۵ سال پیش افتخار شاگردی استاد زرگرینژاد را داشتم. شاید ایشان آن دوران را به خاطر نیاورند، اما من به خوبی به یاد دارم که حتی در همان سالها نیز نگاه ایشان به مسائل تاریخی، بهویژه در نقد دوره قاجار، نگاهی نوگرایانه، تحلیلی و مبتنی بر بازنگری بود. همین رویکرد نشان میداد که دغدغههایی عمیق درباره مفاهیمی همچون هویت، آزادی و بازخوانی انتقادی تاریخ در ذهن ایشان وجود دارد.جوادی با تبریک انتشار و رونمایی از کتاب «روزشمار سیره نبوی» همزمان با هزار و پانصدمین سالگرد ولادت پیامبر رحمت(ص)، اظهار کرد: انتخاب این مقطع زمانی برای معرفی و رونمایی از چنین اثری، تصمیمی هوشمندانه و مبارک بود. پیش از این، سازمان کنفرانس اسلامی بر برگزاری برنامههایی به مناسبت این رویداد تاریخی به توافق رسیده بود، اما متأسفانه وقوع جنگ تحمیلی و شرایط ویژه آن دوران، این فرصت را از ایران و بسیاری از کشورهای اسلامی گرفت و امکان برگزاری شایسته چنین مناسبت مهمی فراهم نشد.وی با تقدیر از تلاش ناشر کتاب تصریح کرد: برای ما ایرانیان مایه افتخار است که اثری با این ارزش و اهمیت، به قلم پژوهشگری برجسته همچون استاد زرگرینژاد تدوین و منتشر شده است.معاون فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان با تأکید بر ضرورت حمایت از معرفی و انتشار گسترده این مجموعه خاطرنشان کرد: در آینده تلاش خواهیم کرد تا در حوزههایی مانند ترجمه این کتاب به زبانهای مختلف و عرضه آن در قالبها و شیوههای متنوع، همکاری و حمایت لازم را فراهم کنیم. بیتردید پاداش حقیقی این خدمت فرهنگی نزد حضرت ختمی مرتبت(ص) محفوظ است و امیدوارم این اقدام ارزشمند، توشهای ماندگار و پاداشی بزرگ برای نویسنده محترم و همه دستاندرکاران تهیه و انتشار این اثر باشد.تصاویر شفقنا از مراسم رونمایی از کتاب «روزشمار سیره نبوی»نوشته گزارش شفقنا/ مراسم رونمایی از کتاب «روزشمار سیره نبوی»؛ حضرت آیت الله سبحانی: سیره پیامبر(ص) پیوند میان فضایل اخلاقی و رهبری مطلوب و عادلانه را به تصویر می کشد/ استاد مهریزی: سیره پیامبر(ص) به ما میآموزد که تعالیم دینی چگونه در عرصه عمل تحقق یافتهاند/ وزیر علوم: هیچ صدایی نباید بر صدای پیامبر اکرم(ص) برتری یابد اولین بار در خبرگزاری بینالمللی شفقنا | خبرگزاری شیعیان، فتاوای آیتالله سیستانی و مرجعیت، آخرین اخبار ایران و جهان. پدیدار شد.