Monsoon 2026 : ਇਸ ਵਾਰ ਮਾਨਸੂਨ ਨੇ ਜੋ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਾਡੀਆਂ ਕਰੋੜਾਂ-ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (ਇੰਫਰਾਸਟਰੱਕਚਰ) ਦੀਆਂ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਪੱਛਮੀ ਘਾਟ ਦੇ ਪਹਾੜ ਹੋਣ ਜਾਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ, ਹਰ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਹਾਦਸਿਆਂ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਤਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਸਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਅਸੀਂ ਵਾਕਈ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਰ ਵਾਰ ਕਿਉਂ ਨਾਕਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ?ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ: ਜਦੋਂ 'ਮਿਸਿੰਗ ਲਿੰਕ' ਹੀ ਬਣ ਗਿਆ ਆਫ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨਪਿਛਲੇ 3-4 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਕਾਰਨ ਹੁਣ ਤੱਕ 13 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿਲਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਮੁੰਬਈ-ਪੁਣੇ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇ 'ਤੇ ਹੋਇਆ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ (ਲੈਂਡਸਲਾਈਡ) ਸੀ। ਇਹ ਉਹੀ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਕਰਿਸ਼ਮਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ। 6,695 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਬਣੇ 'ਮਿਸਿੰਗ ਲਿੰਕ' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਮਈ 2026 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸੁਰੰਗ ਨੇੜੇ ਪਿਲਰ ਢਹਿ ਗਿਆ।ਸੋਮਵਾਰ (6 ਜੁਲਾਈ) ਸਵੇਰੇ ਤੜਕੇ ਕਰੀਬ 100 ਟਨ ਮਲਬਾ ਸੜਕ 'ਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਟ੍ਰੈਫਿਕ ਠੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਲਬਾ ਹਟਾਉਣ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ 18 ਘੰਟੇ ਲੱਗੇ। ਜਿਸ ਸੜਕ ਨੂੰ ਖੰਡਾਲਾ ਘਾਟ ਦੇ ਖਤਰਨਾਕ ਮੋੜਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲੱਖਾਂ ਯਾਤਰੀਆਂ ਦਾ ਅੱਧਾ ਘੰਟਾ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਗਈ।ਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਿਵੇਂਦਰਰਾਜੇ ਭੋਸਲੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਮਲਬਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਬਿਆਨ ਉਸ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾ ਸਕਦਾ ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਸ ਐਕਸਪ੍ਰੈੱਸਵੇ ਦੇ 13.3 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੇ ਹਿੱਸੇ 'ਤੇ ਖੱਡੇ ਪੈ ਗਏ ਸਨ। ਹੁਣ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਰਹਿ ਗਈ।ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ: ਪੁਣੇ ਤੋਂ ਮੁੰਬਈ ਤੱਕ ਤਬਾਹੀਕੇਵਲ ਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਘਟਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਵਿਸਾਪੁਰ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਢਹਿ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਇੱਕ ਘਰ ਦੱਬ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ—ਨੰਦੂ ਟਿਕੋਨੇ, ਮਾਉਲੀ ਟਿਕੋਨੇ ਅਤੇ ਅਨੌਤਾ ਨੰਦੂ ਟਿਕੋਨੇ—ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।ਪਿੰਪਰੀ-ਚਿੰਚਵੜ ਦੇ ਨਿਗਡੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਕੰਧ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮਜ਼ਦੂਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਅੱਠ ਲੋਕ ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਏ। ਇਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖਤਰਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹੈ। ਖੇਡ ਤਹਿਸੀਲ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦਾ ਵਹਾਅ ਇੰਨਾ ਤੇਜ਼ ਸੀ ਕਿ ਮੋਟਰਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀ ਵਹਿ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ।ਠੱਪ ਪਈ ਮੁੰਬਈ: ਜਦੋਂ ਲਾਈਫਲਾਈਨ ਹੀ ਬਣ ਗਈ ਮੁਸੀਬਤਮੁੰਬਈ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਮੂਸਲਾਧਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੇ ਪੂਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਰੋਕ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਏ ਕਿ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੱਕ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਸਕੂਲ, ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।ਲੋਣਾਵਲਾ ਨੇੜੇ ਦੋ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਰੇਲਵੇ ਟਰੈਕ 'ਤੇ ਮਲਬਾ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੁੰਬਈ-ਪੁਣੇ ਰੇਲ ਸੇਵਾ ਬੰਦ ਕਰਨੀ ਪਈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁੰਬਈ-ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਰੂਟ 'ਤੇ ਵੀ ਜਲਭਰਾਅ ਕਾਰਨ 40 ਤੋਂ ਵੱਧ ਰੇਲਗੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ 10 ਰੱਦ ਕਰਨੀ ਪਈਆਂ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨੀਵੇਂ ਇਲਾਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ। ਪੁਣੇ ਦੇ ਘੋਰਵਾੜੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਬੱਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਐਨਡੀਆਰਐਫ ਦੀ ਟੀਮ ਨੇ 37 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ।ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਪੂਰੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਐਨਡੀਆਰਐਫ ਦੀਆਂ 17 ਟੀਮਾਂ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇਵੇਂਦਰ ਫੜਨਵੀਸ ਨੇ ਨਾਸਿਕ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਅੰਬਕੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 300 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਤੱਕ ਮੀਂਹ ਪੈਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ: ਚਿਨਾਬ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਦਾ ਕਹਿਰਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹਿਮਾਲਿਆਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਨਸੂਨ ਨੇ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੈ। ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਚਿਨਾਬ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਆਏ ਹੜ੍ਹ ਨੇ ਡੋਡਾ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਡੋਡਾ-ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਕਾਰਨ ਟਰੱਕ, ਡੋਜ਼ਰ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਹਨ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਆ ਗਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟੁੱਟ ਗਿਆ। ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਮਚੈਲ ਮਾਤਾ ਯਾਤਰਾ ਅਸਥਾਈ ਤੌਰ 'ਤੇ ਰੋਕਣੀ ਪਈ।ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਿਸ਼ਤਵਾਰ ਦੀ 540 ਮੈਗਾਵਾਟ ਕੁਆਰ ਜਲ-ਵਿਦਯੁਤ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਕਈ ਗੱਡੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਮਲਬੇ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਕੱਢਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਫਟੇ, ਓਡੀਸ਼ਾ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹਾਲਾਤ ਗੰਭੀਰ ਹਨ। ਸ਼ਿਮਲਾ ਦੇ ਰਾਮਪੁਰ ਉਪਮੰਡਲ ਦੀ ਨਰੈਣ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿੱਚ ਐਤਵਾਰ ਰਾਤ ਬੱਦਲ ਫਟਣ ਨਾਲ ਬਾਰਾਂਦਲੀ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਭਿਆਨਕ ਹੜ੍ਹ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪੈਦਲ ਪੁਲ ਅਤੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਘਾਟ ਵਹਿ ਗਏ। ਖੇਡ ਮੈਦਾਨ ਮਲਬੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਚੰਬਾ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਪੱਥਰ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਕਿਸ਼ੋਰੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਪੰਗੋਲਾ ਨਾਲੇ ਦੇ ਉਫਾਨ ਕਾਰਨ ਚੰਬਾ-ਤਿਸਾ ਮਾਰਗ ਬੰਦ ਹੋ ਗਿਆ।ਕੁੱਲੂ ਵਿੱਚ ਲਾਰਜੀ-ਸੈਂਜ ਮਾਰਗ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਪਾਵਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੇ ਜਲਾਸ਼ਯ ਦਾ ਉਫਾਨ ਵੀ ਖਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ। ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਕਾਂਗੜਾ, ਕੁੱਲੂ, ਮੰਡੀ, ਸ਼ਿਮਲਾ ਅਤੇ ਸੋਲਨ ਲਈ ਅਗਲੇ 2-3 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਦਾ ਆਰੇਂਜ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਓਡੀਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰ ਜਲਮਗਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਅਲਰਟ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਹੜ੍ਹ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਵਰਗੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਮੈਦਾਨੀ ਰਾਜ ਮੀਂਹ ਨਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਭਿਆਨਕ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਉਮਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਹਾਲਾਤ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ ਦਾ ਮਿਜ਼ਾਜ ਬਹੁਤ ਅਣਭਰੋਸੇਯੋਗ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾਕਾਮ ਤਿਆਰੀਆਂਇਸ ਪੂਰੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਰ ਸਾਲ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਕਰੋੜਾਂ-ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਦਾ ਬਜਟ ਰੱਖਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਾਰੀ ਮੀਂਹ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰਾ ਸਿਸਟਮ ਹਿੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੰਬਈ ਦਾ ਉਹ 'ਮਿਸਿੰਗ ਲਿੰਕ' ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਜੀਨੀਅਰਿੰਗ ਦਾ ਸ਼ਾਹਕਾਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਹਿਲੀ ਹੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ।ਹਰ ਸਾਲ ਅਸਾਮ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਸਥਾਈ ਯੋਜਨਾ ਬਣ ਸਕੀ। ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਤੇ ਹਿਮਾਚਲ ਵਿੱਚ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਕੇ ਸੜਕਾਂ ਚੌੜੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਹਰ ਸਾਲ ਜਾਨਲੇਵਾ ਭੂ-ਖਿਸਕਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਹਰ ਸਾਲ ਇਹੀ ਕਹਾਣੀ ਦੁਹਰਾਈ ਜਾਂਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਚਾਹੇ ਗੱਲ ਨਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਦਰਿਆਵਾਂ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ। ਫਿਲਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਬੰਗਾਲ ਦੀ ਖਾੜੀ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਡੂੰਘੇ ਦਬਾਅ (ਡੀਪ ਡਿਪ੍ਰੈਸ਼ਨ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੈ, ਜੋ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੋਰ ਵੀ ਭਾਰੀ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਸਵਾਲ ਉਹੀ ਹੈ—ਕੀ ਅਸੀਂ ਕੁਝ ਸਿੱਖਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਅਗਲੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਤੱਕ ਇਹ ਸਬਕ ਵੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਵਹਿ ਜਾਵੇਗਾ?