Kanada’nın, savaş uçağı tedarik programında önemli bir değişikliği değerlendirdiği öne sürüldü. Kanada gazetesi La Presse tarafından 30 Mayıs’ta yayımlanan habere göre Ottawa yönetimi, yaklaşık 30 adet F-35A savaş uçağını muhafaza ederken yaklaşık 60 adet Saab Gripen E/F tedarik edilmesini içeren bir senaryoyu inceliyor. Kanada makamları söz konusu rakamları doğrulamazken, hükümet savaş uçağı programının hâlen gözden geçirildiğini belirtiyor.Henüz resmiyet kazanmayan bu tartışma, yalnızca bir uçak tedarik sürecinden ibaret olmayıp, uzun vadeli stratejik bağımlılıklar ve savunma politikaları açısından daha geniş bir değerlendirmeyi gündeme getiriyor.Kanada, yaşlanan CF-18 Hornet filosunun yerini almak amacıyla 2023 yılında 88 adet F-35A savaş uçağı için sözleşme imzalamıştı. Aynı zamanda Kuzey Amerika Havacılık ve Uzay Savunma Komutanlığı’nın (NORAD) kurucu üyelerinden biri olan Kanada, ABD ile birlikte Kuzey Amerika hava sahasının gözetimi ve savunulmasında kritik bir rol üstleniyor. Bu nedenle ülkenin savaş uçağı planlarında yapılabilecek herhangi bir değişiklik, yalnızca ulusal savunma açısından değil, ortak savunma mimarisi bakımından da önem taşıyor.Savaş uçağı programları, eğitim sistemlerinden bakım altyapısına, yazılım güncellemelerinden silah entegrasyonuna kadar onlarca yıl süren stratejik ilişkiler oluşturuyor. Bu nedenle Kanada’nın yürüttüğü inceleme, savunma alanındaki uzun vadeli dış bağımlılıkların da yeniden değerlendirilmesi olarak yorumlanıyor.Süreç, Kanada ile ABD arasında son dönemde yaşanan siyasi ve ekonomik gerilimlerin yanı sıra Avrupa’da askeri kabiliyetler üzerindeki ulusal kontrol tartışmalarının yoğunlaştığı bir döneme denk geliyor. Kanada hükümeti bu gelişmeler ile savaş uçağı incelemesi arasında doğrudan bir bağlantı kurmasa da, savunma ve politika çevrelerinde stratejik özerklik konusu giderek daha fazla gündeme geliyor.Avrupa’da ise F-35 programına ilişkin tartışmalar, ABD kontrolündeki yazılımlar, görev verileri ve destek altyapısına yönelik bağımlılık iddialarıyla daha görünür hale geldi. Özellikle Almanya’da gündeme gelen ve kamuoyunda geniş yankı bulan olası bir F-35 “kill switch” tartışması, gelişmiş askeri sistemler üzerindeki egemenlik ve kontrol konularını öne çıkardı. Program yetkilileri bu iddiaları defalarca reddetmiş olsa da konu savunma politikası tartışmalarında yer bulmaya devam ediyor.Benzer şekilde bazı ülkeler de savaş uçağı planlarını farklı perspektiflerden yeniden değerlendiriyor. Portekiz, değişen jeopolitik koşulları gerekçe göstererek seçeneklerini gözden geçirirken, İspanya Avrupa merkezli Eurofighter ve Geleceğin Muharebe Hava Sistemi (FCAS) programlarına öncelik vermeyi sürdürüyor.Kanada’nın kısa süre önce Saab tarafından geliştirilen GlobalEye havadan erken ihbar ve kontrol uçağını tercih etmesi de dikkat çekiyor. Bu karar, İsveç savunma sanayii çözümlerinin Kanada’nın gelecekteki kuvvet yapısında daha fazla değerlendirilmekte olduğu yönündeki algıyı güçlendirdi.Haberde yer alan senaryoya göre Kanada, F-35 programından tamamen vazgeçmeyecek. Bunun yerine oluşturulacak karma filoda F-35’lerin NORAD kapsamındaki en zorlu görevleri üstlenmesi, Gripen savaş uçaklarının ise hava egemenliği, rutin devriye faaliyetleri ve Arktik bölgedeki operasyonların önemli bölümünü yürütmesi öngörülüyor. Böylece yüksek kabiliyet ile maliyet etkinliği arasında bir denge kurulması hedefleniyor.Kaynak: Turdef