El Nino Explained: ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਮੌਸਮ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ, ਆਮ ਐਲ ਨੀਨੋ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ "ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ" ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਮੀ, ਹੀਟ ਸਟ੍ਰੋਕ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਕਾਰਡ ਟੁੱਟ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਭਾਰਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਸਬੰਧ ਹੈ? ਆਓ ਇਸਨੂੰ ਸੌਖੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਝੀਏ।ਐਲ ਨੀਨੋ ਕੀ ਹੈ?'ਐਲ ਨੀਨੋ' ਇੱਕ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ "ਛੋਟਾ ਬੱਚਾ" ਜਾਂ "ਬੱਚਾ"। ਇਹ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਪੈਨਿਸ਼ ਨਾਮ ਉੱਥੇ ਬੋਲੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਪਹਿਲਾਂ ਸਪੇਨ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ, ਇਸ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਪੈਨਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਤੱਕ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ?ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਮ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਠੰਡਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਫਿਲੀਪੀਨਜ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਪੂਰਬ-ਪੱਛਮੀ ਹਵਾਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਪਾਰਕ ਹਵਾਵਾਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਧੱਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਠੰਡਾ ਪਾਣੀ ਵੱਧਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਜਦੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂਹਰ 2 ਤੋਂ 7 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ, ਇਹ ਟ੍ਰੇਡ ਵਿੰਡਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਰਮ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਪਾਣੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਵਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 0.5 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦੱਖਣੀ ਅਮਰੀਕਾ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਬੱਦਲ ਬਣਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਘੱਟ ਬੱਦਲ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ।ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਕਿਉਂ ਵਧਦੀ ਹੈ?ਭਾਰਤੀ ਮਾਨਸੂਨ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਂਸਾਗਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਐਲ ਨੀਨੋ ਦੌਰਾਨ, ਪੂਰੀ ਹਵਾ ਦਾ ਪੈਟਰਨ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨਮੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਦਿਸ਼ਾ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬੱਦਲ ਘੱਟ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਪ੍ਰੈਲ, ਮਈ ਅਤੇ ਜੂਨ ਦੌਰਾਨ, ਜਦੋਂ ਅਸਮਾਨ ਸਾਫ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਸਿੱਧੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਰਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ, ਮੱਧ ਭਾਰਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਦਿੱਲੀ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਗਰਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਇਸਦਾ ਅਸਰ 2023 ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆਇਆ ਸੀ 2023 ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਐਲ ਨੀਨੋ ਘਟਨਾ ਕਾਰਨ ਕਈ ਭਾਰਤੀ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ 45 ਤੋਂ 48 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਨਸੂਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ, ਬਾਰਿਸ਼ ਘੱਟ ਸੀ, ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੀ ਰਹੀ।ਹੁਣ 'ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ' ਕੀ ਹੈ?ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਾਲ ਦਾ ਐਲ ਨੀਨੋ ਹੋਰ ਵੀ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ 'ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਆਮ ਨਾਲੋਂ 2 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਜਾਂ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਪਰ ਐਲ ਨੀਨੋ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਪਮਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਗਭਗ +0.9 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।