“Biên bản” (گزارش, The Report, 1977) có lẽ là một trong những phim ít được biết đến nhất trong sự nghiệp của Abbas Kiarostami, một phần vì tác phẩm được ra mắt vào những năm tháng cuối cùng của chế độ Shah, thời điểm ngập tràn những cuộc đình công, biểu tình và bạo lực trước khi diễn ra cách mạng năm 1979 – hoàn toàn không phải là lúc để điện ảnh trở thành mối quan tâm lớn trong công luận Iran. Nhân vật trung tâm trong “Biên bản” là một cán bộ thuế, sống với mức lương bèo bọt không thể trả nổi tiền thuê nhà và đối mặt với những cáo buộc sách nhiễu và đòi hối lộ từ các hộ kinh doanh. Cả hai mặt đời sống của anh ta đều đánh dấu bởi những kết nối hời hợt và lãnh cảm: với đồng nghiệp tại cơ quan là những buổi tối ở sòng bạc để duy trì quan hệ thăng tiến; với vợ là những áp đặt gia trưởng và kiêu hãnh để níu kéo cuộc hôn nhân không hạnh phúc. Đạo diễn Kiarostami đã diễn giải về nhan đề phim: “Tôi đặt tên phim là “Biên bản” vì tôi muốn làm một dạng ký sự về đời sống thủ đô Tehran những năm tháng trước Cách mạng, về áp lực nặng nề đè lên cuộc sống mỗi người, những vấn đề tài chính tiền nong và thị trường chợ đen lúc bấy giờ”. Đề tài trong “Biên bản” về cuộc sống một gia đình trung lưu có thể nói là một dạng “của hiếm” trong chính điện ảnh Iran tiền cách mạng, vốn chủ yếu xoay quanh thế giới nửa mộng tưởng của những nhân vật chính diện đến từ tầng lớp thấp nhưng vẫn đầy lạc quan; hoặc như đa số tác phẩm thuộc Làn sóng mới của điện ảnh Iran và kể cả các phim trong sự nghiệp của Kiarostami, tập trung khai thác bối cảnh nông thôn, làng quê hoặc trường học; và phim có ảnh hưởng lớn đến rất nhiều đạo diễn Iran hậu cách mạng (tiêu biểu là Asghar Farhadi).Ngay từ đầu phim, người xem đã thấy cận cảnh danh đề phim đang được đánh trên một mẩu giấy của máy đánh chữ, dự báo trước một thái độ lạnh lùng của đạo diễn Kiarostami được duy trì xuyên suốt phim, giữ khoảng cách khỏi bất kỳ nhượng bộ nào để phim phải rơi vào tình trạng kịch tính hóa hoặc giáo huấn đạo đức. Dưới lưỡi dao mổ xẻ sắc lẹm của Kiarostami, thật không khó để nhận thấy những “tương đồng” của tình tiết phim với cuộc hôn nhân rơi vào khủng hoảng của đạo diễn lúc bấy giờ mà cuối cùng kết thúc trong ly hôn. Bản thân Kiarostami, trong các cuộc trò chuyện với nhà phê bình phim Godfrey Cheshire, đã nói về nhân vật Firuzkui – cán bộ thuế trong phim cùng những khó khăn, chật vật trong cuộc sống anh ta như “bức chân dung tự họa” của chính nhà làm phim, “một khắc họa xẻ rạch về sự nhu nhược cá nhân hủy hoại mạng lưới quan hệ công việc và gia đình vốn mong manh”. Một tấm gương soi chiếu sống động những dồn nén xã hội và hỗn loạn chính trị mở ra cuộc cách mạng 1979 ở sự sục sôi sáng tạo của một người nghệ sĩ, nhà phê bình Nima Hassani-Nasab đã nói về “Biên bản”: “Các nhân vật trong phim luôn bị giằng xé giữa khát khao nổi dậy một mặt, và sự hèn nhát, chây ì ở mặt còn lại. Những mâu thuẫn này đẩy họ vào tình trạng bất mãn và căm thù chính bản thân mình và vòng tròn cuộc sống lặp đi lặp lại của họ”.Bạn đọc có thể đọc thêm về 2 bài viết mà Hội phim kinh điển đã giới thiệu 10 phim tiêu biểu của điện ảnh Iran trước cách mạng năm 1979, trong đó có bài giới thiệu ngắn trên về bộ phim “Biên bản” (1977) tại đây:https://www.facebook.com/share/p/1DhbP3HWHC/https://www.facebook.com/share/p/18SkveAeqb/Bạn đọc cũng có thể xem các phim của Kiarostami mà Hội đã làm phụ đề tiếng Việt gồm:– “Nhà bạn tôi ở đâu?” (1987): https://www.facebook.com/photo/?fbid=626735544146096&set=a.429614013858251– “Cận cảnh” (1990): https://www.facebook.com/photo/?fbid=628235600662757&set=a.429614013858251– “Cuộc sống vẫn tiếp tục” (1992): https://www.facebook.com/photo/?fbid=1201653806654264&set=a.429614013858251Nguồn tham khảo và lược dịch:“Gozaresh.” 2019. SABZIAN.BE. 2019. https://www.sabzian.be/film/gozaresh.Hassannia, Tina. 2011. Review of The Report | Abbas Kiarostami. In Review Online. August 22, 2011. https://inreviewonline.com/2011/08/22/the-report/