Een groep vooraanstaande bestuurders en staatsrechtdeskundigen doet een dringende oproep aan D66, VVD en CDA: laat het kabinet niet vallen. En gebeurt het toch, zorg dan in ieder geval dat er geen nieuwe verkiezingen komen. De oproep komt op het moment dat de coalitie wankelt. De ruziënde partijleiders voeren ook vandaag crisisoverleg op een Hilversums landgoed. De sfeer is tot het nulpunt gedaald nadat D66 en CDA een belastingdeal sloten met oppositiepartijen Pro en Volt. De VVD noemt het minderheidskabinetsexperiment mislukt. Vier bestuurders en staatsrechtdeskundigen zeggen tegen Nieuwsuur dat niemand in Nederland gebaat is bij een kabinetsval. Ze betogen dat zowel coalitie- als oppositiepartijen "in het landsbelang" naar een oplossing moeten zoeken. Ook hekelen ze de "cultuur van partijpolitiek" die leidt tot "jarenlange stilstand". "Het is volstrekt onverantwoord als dit kabinet demissionair wordt", zegt Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht en voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. "Ook in internationale context." Dat vindt ook D66-prominent Thom de Graaf. "We hebben zo veel behoefte aan stabiliteit." De oud-vicepresident van de Raad van State pleit voor het aanstellen van een procesbegeleider die de boel kan lijmen. Iemand die - anders dan premier Jetten - geen partijpolitieke agenda heeft. Mochten D66, VVD en CDA toch niet met elkaar verdergaan, dan moeten verkiezingen wat De Graaf betreft worden voorkomen. "Wat levert dat op? Een lange demissionaire periode, een lange formatieperiode en uiteindelijk kom je weer met een minderheidskabinet." Liever ziet hij dat premier Jetten dan met de Tweede Kamer overlegt over alternatieven, zoals een nieuwe coalitie op basis van de huidige zetelverdeling. ChristenUnie-fractievoorzitter Bikker kwam deze week met een plan voor zo'n doorstartpoging en dat kon rekenen op een meerderheid in het parlement. Toen D66-leider Jetten begin dit jaar bezig was zijn kabinet te formeren, kwam UvA-politicoloog Tom van der Meer langs om te adviseren over het concept minderheidscoalitie. Een klein jaar later concludeert de hoogleraar dat het een "tragedie" is geworden. De voornaamste reden? "Ze wilden niet werken met een vaste gedoogpartner op links of rechts. Terwijl we uit onderzoek weten dat een minderheidscoalitie heel veel baat heeft bij een vaste gedoogpartner. Dan kan je effectiever en stabieler zijn." Ook zegt Van der Meer dat een minderheidskabinet vooral werkt als politici elkaar wat gunnen. Maar het tegenovergestelde gebeurde: "De VVD vierde op billboards een coalitieakkoord waarvoor geen meerderheid was, 'links' maakte een heel groot punt van 'miljonairsbelasting' en 'rechts' knoopte thema's aan een belastingplan die weinig met belasting te maken hadden." Mochten er toch nieuwe verkiezingen komen, dan ligt Pro op poleposition om de grootste partij te worden. Ook JA21 scoort hoog in de recentste Peilingwijzer. Coalitiepartijen D66, VVD en CDA staan juist op verlies. Maar Thom de Graaf denkt dat die electorale verschuivingen niet zullen leiden tot een makkelijk te vormen meerderheidskabinet. "Grosso modo komen dezelfde verhoudingen terug. Het is heel moeilijk een middenkabinet te vormen. En twee flankpartijen samenbrengen is ook moeilijk." Kiesdrempel Emeritus-hoogleraar staatsrecht Paul Bovend'Eert deelt die analyse. Hij vindt dat het huidige kiesstelsel niet meer goed werkt vanwege de partijversplintering. In de Tweede Kamer zitten op dit moment zeventien partijen. In de Eerste Kamer zelfs twintig. Dat maakt samenwerken en meerderheden vinden erg lastig. Dus pleit hij voor een kiesdrempel zoals in sommige andere Europese landen gebruikelijk is. In Duitsland bijvoorbeeld moeten partijen minimaal 5 procent van de kiezers voor zich winnen om in het parlement te komen. "Je neemt de kiezer een beetje bij de hand door wat beperkter keuzes te geven." Bovend'Eerts voorstel zou betekenen dat het huidige parlement zes partijen telt: D66, VVD, Pro, PVV, CDA en JA21. Partijen als FVD, Groep Markuszower en BBB zouden dan buiten de boot vallen. "Dan kan je veel beter meerderheidscoalities vormen. Ik denk dat kleine partijen heel goed kunnen fuseren met grotere partijen. zodat ook die politieke opvattingen niet verloren gaan. Bovendien krijg je veel minder afsplitsingen." Het plan voor een kiesdrempel werd eerder dit jaar nog omarmd door de coalitiepartijen. Maar nog voordat zij een voorstel konden indienen, werd het al afgewezen door de oppositie. Ook politicoloog Van der Meer vindt het versplinterde politieke landschap problematisch, maar hij is sceptisch over een kiesdrempel. Zijn oplossing voor de politieke impasse? "Uiteindelijk zit het in gedrag en cultuur. We moeten uit de groef komen van coalitie tegenover oppositie en meer naar gezamenlijkheid, bereidheid elkaar meer ruimte te geven." Daar sluit De Graaf zich bij aan. "In een minderheidskabinet zal je allemaal naar het grote belang moeten kijken: stabiliteit in het landsbestuur zonder overwinninkjes voor individuele partijen."