ਦਿੱਲੀ-ਐਨਸੀਆਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਛੋਟੀਆਂ ਮਾਲ ਢੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਵੱਡਾ ਫੈਸਲਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਅਰ ਕੁਆਲਿਟੀ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਮਿਸ਼ਨ (CAQM) ਨੇ N1 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲ ਢੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀਮਾ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।1 ਜਨਵਰੀ, 2027 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ CNG ਦੁਆਰਾ ਸੰਚਾਲਿਤ ਨਵੀਆਂ ਮਾਲ ਢੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ N1 ਕਾਰਗੋ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। N1 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਟਨ ਤੱਕ ਦੇ ਛੋਟੇ ਕਾਰਗੋ ਵਾਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।NCR ਦੇ ਦੂਜੇ ਇਲਾਕਿਆਂ 'ਚ ਕਦੋਂ ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ ਨਿਯਮ?ਇਹ ਨਿਯਮ ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਸੋਨੀਪਤ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਗਰ ਵਿੱਚ 1 ਜੁਲਾਈ, 2027 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿੱਥੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਘਣਤਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਐਨਸੀਆਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 1 ਜਨਵਰੀ, 2028 ਤੋਂ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ N1 ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਐਨਜੀ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਫਿਲਹਾਲ ਛੋਟ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਮਾਲ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀN2 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਮਾਲ ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਆਖਰੀ ਮਿਤੀ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। N2 ਵਿੱਚ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਸੱਤ ਟਨ ਤੱਕ ਦੇ ਭਾਰ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।1 ਜਨਵਰੀ, 2028 ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ, ਪੈਟਰੋਲ ਅਤੇ CNG ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ N2 ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।ਗੁਰੂਗ੍ਰਾਮ, ਫਰੀਦਾਬਾਦ, ਸੋਨੀਪਤ, ਗਾਜ਼ੀਆਬਾਦ ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਬੁੱਧ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਬੰਦੀ 1 ਜੁਲਾਈ, 2028 ਤੋਂ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।1 ਜਨਵਰੀ, 2029 ਤੋਂ NCR ਦੇ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੀਜ਼ਲ ਅਤੇ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ N2 ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।ਛੋਟੇ ਮਾਲ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?CAQM ਨਿਰਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਮਾਹਰ ਕਮੇਟੀ ਦੁਆਰਾ ਇੱਕ ਅੰਤਰਿਮ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਟਰਾਂਸਪੋਰਟ ਸੈਕਟਰ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ PM2.5 ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਲਗਭਗ 23 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 18 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਛੋਟੇ ਮਾਲ ਵਾਹਨ NCR ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਸਰਗਰਮ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਲਗਭਗ 1.2 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦੇ ਹਨ ਪਰ PM2.5 ਨਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 3.3 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 5.1 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।ARAI ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ BS-6 CNG ਮਾਲ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ BS-6 CNG ਕਾਰਾਂ ਨਾਲੋਂ 57 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ PM2.5 ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। BS-6 ਡੀਜ਼ਲ ਮਾਲ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਲਗਭਗ 130 ਗੁਣਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਕਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।CNG ਨੂੰ ਵੀ ਪੜਾਅਵਾਰ ਕਿਉਂ ਬਾਹਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ?CAQM ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, CNG ਸਿੱਧੇ ਕਣ ਪਦਾਰਥ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਨਿਕਾਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਸਾਇਣਕ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ ਸੈਕੰਡਰੀ PM2.5 ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। TERI ਦੇ 2022 ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਵਾਹਨ NCR ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਨਾਈਟ੍ਰੋਜਨ ਆਕਸਾਈਡ ਬੋਝ ਦਾ 18 ਤੋਂ 22 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਗੱਡੀਆਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਿੰਨੀ?2025 ਵਿੱਚ, NCR ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਛੋਟੇ ਕਾਰਗੋ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ CNG ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਲਗਭਗ 70% ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਹਿੱਸਾ 90% ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਲਗਭਗ 7% ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਲਹਾਲ, ਨੌਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ 20 ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਮਾਡਲ N1 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।N2 ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੈ। 2025 ਵਿੱਚ, ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ 2,744 ਨਵੇਂ N2 ਵਾਹਨ ਵੇਚੇ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ ਵਾਹਨ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ N2 ਵਾਹਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।CAQM ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ 30 ਜੂਨ, 2026 ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਦਿੱਲੀ EV ਨੀਤੀ, 1 ਜਨਵਰੀ, 2027 ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਲੈਕਟ੍ਰਿਕ N1 ਕਾਰਗੋ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ, ਇਸ CAQM ਨਿਰਦੇਸ਼ ਰਾਹੀਂ, ਇਸ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ NCR ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਯਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਲਈ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਐਨਸੀਆਰ ਦੇ ਸਬੰਧਤ ਰਾਜ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੋਣਗੇ।