Bir günü çoğumuz 24 saatlik sabit bir zaman dilimi olarak kabul ederiz. Oysa gerçekte Dünya'nın kendi ekseni etrafındaki dönme hızı tam anlamıyla sabit değildir. Aradaki fark milisaniyelerle ölçülecek kadar küçük olsa da fizikçiler bu değişimi hassas bir şekilde tespit edebiliyor.Zaman içinde günlerin hafifçe uzaması ya da kısalması, gezegenimizin çekirdeğinde meydana gelen son derece hassas değişimlerden kaynaklanıyor.Çekirdek ve manto arasındaki momentumBilim insanları yaklaşık 30 yıldır Dünya'nın sıvı dış çekirdeğinin her zaman aynı hızda dönmediğini biliyor. Gezegenin manyetik alanındaki değişimler, sıvı çekirdeğin birkaç on yıl boyunca kademeli olarak hızlanabildiğini, ardından gelen onlarca yılda ise yavaşlayabildiğini ortaya koyuyor.Bu süreçte, Dünya'nın kabuğunu da kapsayan yaklaşık 3.000 kilometre kalınlığındaki kayalık katman olan manto aksi yönde tepki verir. Çekirdek hızlandığında manto hafifçe yavaşlar, çekirdek yavaşladığında ise manto hızlanır. Bu etkileşim, Dünya'nın toplam açısal momentumunun korunması zorunluluğundan doğar. Mantonun dönme hızındaki çok küçük bir değişim bile bir günün uzunluğunu birkaç milisaniye değiştirmeye yeterlidir.Gezegenin içindeki gizli çekim kuvvetiÇekirdek ve manto arasındaki bu momentum alışverişinin tam olarak nasıl gerçekleştiği uzun süredir bir muammaydı. Nature dergisinde yayımlanan yeni bir araştırmada, Alberta Üniversitesi'nden Huifeng Zhang ve Prof. Mathieu Dumberry bu duruma açıklık getiriyor.Çalışma, gezegenin merkezindeki katı bölge olan iç çekirdeğin dönme hızındaki küçük değişimlerin "kütleçekimsel tork" ürettiğini gösteriyor. İç çekirdek tam bir küre şeklinde olmadığından, hareketindeki değişimler mantodaki düzensiz kütle dağılımlarıyla kütleçekimsel etkileşime girer. Bu etkileşim mantonun dönme hızını etkileyerek gün uzunluğunda milisaniyelik oynamalar yaratır.İç çekirdek beklenenden çok daha dinamik olabilirÇekirdek ile manto sınırında başka bir güç daha devreye girer. Çekirdek-manto sınırı torku olarak bilinen bu kuvvet, kütleçekimsel çekime karşı koyan bir sürtünme ve elektromanyetik direnç oluşturur. Bu direnç, gün uzunluğunun ne kadar değişebileceğini sınırlar. Araştırmacılara göre gün uzunluğundaki varyasyonlar, kütleçekimsel tork ile bu sınır torku arasındaki hassas dengeden ileri gelir.Bu bulgular, gün uzunluğuna dair eski bir gizemi çözmenin ötesinde, Dünya’nın en derin katmanlarının yapısına dair de yeni ipuçları sunuyor. Araştırmacılar, katı yapısına rağmen iç çekirdeğin yaklaşık 10 yıllık zaman dilimlerinde biçim değiştirebildiğini ve iç yapının tahmin edilenden çok daha dinamik bir süreç yönettiğini belirtiyor.