Het kabinetsplan om fors te snijden in het aantal rijksambtenaren, heeft steun van bijna de hele Tweede Kamer. Tegelijkertijd is bijna iedereen ervan overtuigd dat het niet gaat lukken. Over negen jaar moeten 25.000 van de 160.000 ambtenaren zijn wegbezuinigd, maakte staatssecretaris Eric van der Burg voor Slagvaardige Overheid bekend. Dat zou een jaarlijkse besparing opleveren van 3,5 miljard euro. Geld dat hard nodig is om de begroting rond te krijgen. Maar de recente geschiedenis biedt weinig hoop: van de laatste tien kabinetten pleitten er acht voor minder rijksambtenaren. Niet één van die acht kabinetten kreeg het uiteindelijk voor elkaar. Sterker: de afgelopen jaren steeg het aantal ambtenaren op ministeries van 110.000 naar 160.000. "Het is geëxplodeerd", zegt oud-topambtenaar Roel Bekker. Dat komt volgens hem vooral doordat het aantal kamermoties hoger is dan ooit. Dit kalenderjaar waren het er al ruim 4700. Het is een monsterklus voor ambtenaren om die allemaal te onderzoeken en te beantwoorden. Arjan Noorlander: 'Plan is een luchtkasteel' "Dit doet het goed bij kiezers en Kamerleden, maar het is niet haalbaar. Het zijn juist die Kamerleden die ambtenaren lastigvallen met eindeloos veel vragen en regelingen waar ze eindeloos veel werk aan hebben. De Tweede Kamer heeft op dit moment een recordaantal van zeventien fracties. Die willen via moties en Kamervragen allemaal iets regelen voor hun eigen achterban. Zeggen dat je de ministeries gaat inkrimpen, is volgens het Centraal Planbureau en de Rekenkamer een valse belofte. Je krijgt het gewoon niet voor elkaar. Doe het niet, zeggen ze ook nu weer tegen het huidige kabinet. Zeker als je geen concreet plan hebt wáár de ambtenaren dan weg moeten. En wat doet het kabinet? Precies dat: wel een bedrag noemen van 3,5 miljard, maar geen concreet plan. Dus voorlopig bouwt dit kabinet luchtkastelen." Ook Bekker vindt het opmerkelijk dat het kabinet al een concreet bedrag van 3,5 miljard koppelt aan de bezuiniging, zonder dat duidelijk is welke departementen hoeveel banen moeten schrappen. Wel is duidelijk dat politie en defensie buiten schot blijven. Uitvoeringsinstanties als het UWV, IND en de Belastingdienst zijn niet op voorhand uitgezonderd. Die organisaties staan al flink onder druk en hebben juist meer in plaats van minder personeel nodig. Bekker werkte in 2007 op het ministerie van Binnenlandse Zaken toen hij de taak kreeg de overheid met 12.800 fte te laten krimpen. Met veel moeite kreeg hij het naar eigen zeggen voor elkaar een "dipje" in de ontwikkeling van het aantal ambtenaren te bewerkstelligen. Maar de jaren daarna kwamen er weer tienduizenden banen bij. "De politiek vergat het voornemen heel snel en bedacht allerlei dingen die enorm veel personeel kostten. Meer blauw op straat, gevangenissen uitbreiden. Daar moet je dan tegenop boksen." Crises en waan van de dag Het aantal moties neemt al jaren toe. Dat komt volgens Bekker onder meer doordat "de waan van de dag" regeert. Ook ziet hij dat parlementariërs steeds vaker hameren op maatwerk en ingewikkelde regelingen bedenken. De uitvoering daarvan legt een zware druk op ambtenaren. Ook crises zoals corona, de toeslagenaffaire en gaswinning in Groningen leidden tot extra ambtenaren. "De sfeer bij kabinetten was: meer mensen erop zetten. Maar het is op een of andere manier moeilijk daar een punt achter te zetten." Kamerleden zelf vinden het aantal moties ook veel te hoog. CDA'er Harmen Krul noemt het "te bizar voor woorden" dat het aantal van vijfduizend dit jaar waarschijnlijk wordt gehaald. "Krankzinnig", zegt Gidi Markuszower. "Heel veel moties worden niet aangenomen, waarom dien je ze dan in?" BBB-Kamerlid Caroline van der Plas vindt ook dat het parlement zelfkritisch moet zijn, tegelijkertijd snapt ze dat het aantal moties toeneemt. "Er zijn heel veel nieuwe Kamerleden. Die willen hun punt maken en zich laten zien. Want ze willen de volgende verkiezingen hoger op de lijst staan." Het is een tendens die oud-ambtenaar Bekker zorgen baart. Hij pleit dan ook voor "sterke ministers" die Kamervragen "dan maar niet beantwoorden". "Als je zegt: 'Ik heb op dit moment de capaciteit niet', dan mag ik hopen dat de Kamer inziet dat dat een heel redelijk antwoord is." Haagse onderhandelingen gaan door De voorgenomen ambtenarenbezuiniging is een belangrijk onderdeel van de begroting, waarover het minderheidskabinet-Jetten deze week opnieuw spreekt met de oppositie. Het gaat dan vooral over het belastingplan. De weg naar een deal met de oppositie lijkt nog altijd lang. Ondertussen nadert de deadline. Vandaag komt ChristenUnie-leider Mirjam Bikker op bezoek bij premier Jetten en minister Heinen van Financiën.