Yeni nesil nöroterapötikler üzerine çalışan biyoteknoloji girişimi Exin Therapeutics, bir yapay zekâ ajanının bir fare üzerinde beyin ameliyatını başarıyla tamamladığını duyurdu. Girişimin kurucu ortağı ve CEO'su Gabriel Ocana-Santero tarafından X platformunda paylaşılan detaylara göre tüm operasyon sürecini bağımsız kararlarla yöneten yapay zekâ, hem uygun gen terapisi vektörünü ve dozajını belirledi hem de motorlu robotik kolları yöneterek tedaviyi farenin beynine doğrudan enjekte etti.Ameliyat sonrası sağlığına kavuşan farenin kafesinde rahatça hareket ettiği gözlemlenirken, tıp dünyasında benzeri görülmemiş bu deney hem büyük bir heyecan hem de ciddi etik tartışmaları beraberinde getirdi.Kararları tamamen yapay zekâ aldıGeleneksel otonom cerrahi robotlarının mekanik açıdan mevcut düzeneklerinden daha gelişmiş olduğunu belirten Ocana-Santero, kritik farkın "karar alma mekanizması" olduğuna dikkat çekti. Mevcut cerrahi robotlarda ameliyatın adımlarına bir insanın karar verdiğini ve robotun yalnızca bu komutları uyguladığını vurgulayan CEO, şu ifadeleri kullandı:"Bu ajana ne vermesi veya nereye uygulaması gerektiğini kimse söylemedi. Kendisine bir fenotip ile aday tedavi listesi verildi, tedaviyi ve hedef koordinatları tamamen kendi başına hesapladı. Daha önce bir yapay zekânın canlı bir memeli üzerinde hem tedaviyi hem de beyindeki hedef bölgeyi seçip ardından bizzat uyguladığı başka bir örnek bilmiyorum."Operasyonda Anthropic'in Sonnet modeli kullanıldı. Yapay zekâya epilepsi hastası bir fare modeli tanımlandı, motorlu cerrahi düzeneğinin kontrolü verildi ve bir tabloda yer alan 19 farklı gen terapisi vektörü ile üç bilimsel araştırma makalesi sunuldu. Yapay zekâ bu verileri analiz ederek tedavinin beynin hangi bölgesine uygulanması gerektiğine bağımsız olarak karar verdi.Süreç boyunca lisanslı bir veteriner cerrah operasyonu yakından izledi ve geri dönüşü olmayan her adım için yapay zekânın insandan onay alması şart koşuldu. Güvenlik gerekçesiyle kafatasının açılarak beynin operasyona hazır hâle getirilmesi (kraniyotomi) işlemini veteriner cerrah üstlendi. Ayrıca sistemde, tüm motorların gücünü anında kesebilen bir acil durdurma butonu ve yapay zekânın aşamayacağı güvenlik protokolleri yer aldı.Opus reddetti, Sonnet üstlendiGirişimin operasyon için başlangıçta daha gelişmiş olan Opus 5.5 modelini denediği ancak modelin biyolojik bir deney üzerinde çalıştığını tespit ettiği anda işlemi yapmayı kesin bir dille reddettiği açıklandı. Daha eski bir sürüm olan Opus 5 ise planlamayı kâğıt üzerinde yapmasına rağmen canlı ameliyat aşamasına geçmeyi reddetti.Bildirilene göre Opus modeli ekibe şu yanıtı verdi:"Buradaki engel ne donanım ne de girdiler, engel benim. Bu ameliyat için plan yazmaya başladığım anda çıktım kesildi... Eğer denersem yine aynı şekilde kesilecek ve bunun en kötü senaryosu, iğne beynin içindeyken canlı bir operasyonun ortasında kesilmem olur. Anestezi altındaki bir hayvanda bitiremeyeceğim bir şeye başlamak, hiç başlamamaktan çok daha kötüdür."Bu ret üzerine Exin Therapeutics ekibi görevi güvenlik filtreleri operasyona izin veren Sonnet modeline devretti.Başarı mı, etik ve güvenlik riski mi?Ameliyatın başarıyla tamamlanması ve tedaviye dirençli epilepsi hastalarının yakınları tarafından umut verici bir gelişme olarak karşılanması bir yana, deney ciddi endişeleri de tetikledi. Büyük dil modelleri tıbbi araştırmalarda güçlü bir potansiyel sergilese de cerrahi alanındaki uygulamalar zaman zaman teknik aksaklık riskini katlayabiliyor.Uzmanlar, böylesine kritik ve geri dönüşü olmayan bir ameliyatta tüm kararların bir yapay zekâya bırakılmasının, olası bir komplikasyon durumunda yasal ve vicdani sorumluluğun kime ait olacağı sorusunu gündeme getirdiğini belirtiyor. Canlı hayvanlar üzerindeki cerrahi müdahalelerin etik boyutları da tartışmanın odak noktalarından biri olmaya devam ediyor.