شفقنا- عضو کمیسیون فرش اتاق بازرگانی ایران گفت: هنر-صنعت ملی فرش با وجود رقابت کشورهایی مانند چین، هند و پاکستان همچنان از نظر تنوع طرح، کیفیت و اصالت بیرقیب است و ظرفیت بالایی برای بازگشت به روزهای اوج صادرات دارد، هرچند موانع ارزی و تجاری همچنان مسیر توسعه آن را دشوار کرده است.به گزارش شفقنا از ایسنا، بیستم خردادماه، روز ملی فرش و صنایع دستی، تنها یک مناسبت تقویمی نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی نقش این صنعت در ساختار آینده اقتصاد ایران است. فرش دستباف ایران، مجموعهای بینظیر از هنر، هویت و دانش بومی است که فراتر از یک کالا، به عنوان پرچمدار دیپلماسی فرهنگی ما در جهان شناخته میشود. به مناسبت همین روز و برای بررسی آخرین وضعیت این هنر – صنعت ملی، با جواد کاظمی – عضو کمیسیون فرش اتاق بازرگانی ایران و از فعالان با سابقه تولید و صادرات فرش دستبافت، به گفتوگو نشستیم که چالشهای سقوط صادرات، وابستگی به مواد اولیه خارجی، موانع تجارت بینالمللی و در عین حال فرصتهای بینظیر فرش ایران در بازارهای جهانی مورد بحث و بررسی قرار گرفت که در ادامه آمده است: آمار رسمی صادرات فرش دستبافت ایران در سالهای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ چه رقمی را نشان میدهد و چه تغییراتی نسبت به دورههای پیشین داشته است؟کاظمی: طبق آمار رسمی گمرک، صادرات فرش دستبافت ما در سال ۱۴۰۴ رقمی معادل ۴۲ میلیون دلار بوده است. این رقم در مقایسه با سالهای دور، نظیر ۱۳۷۰، بسیار چشمگیر است؛ ما در مقطعی تا مرز ۲ میلیارد دلار صادرات فرش دستبافت رسیده بودیم، اما متأسفانه این روند سیر نزولی به خود گرفت. در خصوص سال ۱۴۰۵ نیز از آنجا که در ابتدای سال قرار داریم و با جنگ تحمیلی و جریاناتی که مانع از صادرات شده مواجه شدیم، هنوز آماری منتشر نشده است. با این حال امید داریم با پیروزی کشورمان، شرایط برای صادرات بار دیگر مهیا شود.با در نظر گرفتن تحولات اخیر در صادرات، قیمتگذاری و رقابت بینالمللی، ارزیابی شما از وضعیت کنونی فرش دستبافت در بازارهای داخلی و جهانی چیست و با چه چالشها و فرصتهایی روبرو هستیم؟کاظمی: من میتوانم با قدرت بگویم که آینده فرش دستبافت به استعداد، کوشش، پشتکار، نوآوری و تحقیق و تفحص همکاران ما در زمینه تولید بازمیگردد؛ همکارانی که فرشهایی خلق میکنند که چشم جهان را خیره میکند. این یک فرصت همیشگی برای کشور ماست و به همین جهت من به آینده فرش خوشبین هستم. اما تکیه من بر این توانایی و عشق و علاقهای است که همکاران به این کار دارند و مطمئنم بازار فرش دستبافت ایران آینده خوبی خواهد داشت. با این وجود، ما با مسائلی در خصوص تهیه مواد اولیه و بحث برگشت ارز مواجهیم. بارها عرض کردهام که در همه جای دنیا صادرکننده را تشویق و واردکننده را با ابزارهایی چون تعرفه روبرو میکنند، اما در اینجا این رویه برعکس است. ما صادرکننده را تنبیه میکنیم با این فرض که باید ارز خود را برگرداند یا در مقابل آن واردات داشته باشد. الزاماً هر صادرکنندهای واردکننده نیست و این موضوع دست و پای صادرکننده را میبندد. در گذشته نهتنها صادرکننده الزامی به عرضه ارز با قیمتی پایینتر از ارزش واقعی نداشت، بلکه جوایز صادراتی نیز برای او تعریف شده بود و به همین جهت صادرکنندهها تشویق به توسعه صادرات میشدند. آن سالها، روزهای خوبی برای صادرات کشور و بهویژه فرش و تمام محصولات صادراتی بود.در حال حاضر مسیرهای اصلی خروج فرش ایران به بازارهای جهانی کدامند و موانع تجاری در این مسیر چیست؟کاظمی: فرشهای نفیس و ظریف که وزن کمتری دارند، به جهت ماهیت لطافت و ظرافتشان، عمدتاً از طریق هوایی صادر میشوند، بهویژه فرشهای ابریشم. در مقابل، فرشهای سنگینتر و زمختتر گاهی از طریق دریایی ارسال میشوند. اگر شرایط پروازها به روال گذشته بازگردد و بتوانیم بهراحتی به بیش از پنجاه کشوری که مقصد صادرات فرش ما هستند ارسال داشته باشیم، این نظم میتواند کمک شایانی به مسیر صادراتی کند. در حال حاضر نیز در این زمینه اقداماتی در حال انجام است، اما مسیر، سختتر و پرهزینهتر شده است.با توجه به وابستگی بخشی از مواد اولیه به واردات، این وابستگی در شرایط کنونی چگونه مدیریت میشود و چه اقداماتی انجام شده است؟کاظمی: در استان قم که فرش ابریشم تولید میشود، وابستگی ما به ابریشم خام وارداتی تقریباً صددرصد است. برای تولید فرشهای نفیس و ظریف قم باید از بهترین کیفیت ابریشم با بالاترین گرید، نظیر گرید ۵ استفاده کرد که عمدتاً در چین تولید میشود. شرایط آب و هوایی و فرآوری ابریشم در چین مهیاتر است و ابریشم باکیفیتتری به دست میدهد. در سطح ملی، کشور حدود ۸۰ تا ۸۵ درصد به واردات ابریشم وابسته است. در خصوص این چالشها، در ماههای گذشته واردکنندگان مشکلات خود را در زمینه ثبت سفارش و تخصیص ارز به ما منعکس کردند. ما نیز این مشکلات را از طریق مرکز ملی فرش پیگیری کردیم و خبرهای خوبی دریافت کردیم. با پیگیری کمیسیون، اتحادیهها و تشکلهای فرش و زحمات عزیزان در مرکز ملی فرش، ابریشم در فهرست کالاهای ضروری کشور قرار گرفت که این امر میتواند بسیار مثبت باشد و مسیر واردات را هموار کند.تأثیر شباهتسازی طرحهای ایرانی توسط کشورهایی مانند چین، هند و پاکستان بر سفارشات بافندگان داخلی را چگونه ارزیابی میکنید؟کاظمی: این نگرانی که کشورهایی مانند پاکستان و چین با تقلید از فرشهای ما بازار ما را لطمه بزنند، مانند آن است که مدیرعامل مرسدس بنز نگران رقابت با پراید باشد. این شاید به یک جوک شبیه باشد، اما واقعیتی را میرساند. هیچیک از این کشورها نمیتوانند در قد و قواره زیباییآفرینی و هنرمندی همکاران من در استانهای صاحب فرش باشند. تنوع در کار ما، بهویژه در حوزه فرش ابریشم، شگفتانگیز است؛ یک تولیدکننده ممکن است آرشیوی با چند صد طرح و نقش مختلف داشته باشد و اصرار بر افزایش این تنوع دارد. امروزه یکی از مشتریان پروپاقرص فرش ابریشم ایران، ثروتمندان چین هستند و از این زاویه جای نگرانی نیست.آیا کاهش صادرات و نوسانات قیمت، خریداران و تجار را از فرش ایرانی دور کرده است؟کاظمی: باید واقعبین بود. اگر قیمت فرش در برابر ارزهای خارجی مانند دلار و یورو را مقایسه کنیم، افزایش چندانی نداشته و قیمتها همچنان معقول است. برای خریدار داخلی، تک بودن و زیبایی فرش مهمتر از نوسانات جزئی قیمت است. اما مشکل اصلی بر سر راه تجار خارجی، تعهد بازگشت ارز و نبود تبادلات بانکی است. وقتی یک تاجر خارجی جنسی را میخرد و ارسال یک فرش ماهها طول میکشد، نمیتواند تعهد ارزی بدهد. اگر مشکلات تحریم و نقل و انتقالات مالی حل شود، بیشک رغبت تجار خارجی برای خرید و صادرات فرش ایران افزایش چشمگیری خواهد یافت.واکنش بافندگان به این شرایط چه بوده و آیا سازوکار مشخصی برای حمایت از آنان تعریف شده است؟کاظمی: در ماههای اخیر به دلیل بحرانهای اقتصادی، طبیعی است که ریزش نیرو و دلسردی رخ دهد، اما بحران آنقدرها هم جدی نیست و فرش دستبافت جایگاه خود را حفظ کرده است. هنرمندان ما با تلاش و پشتکار، چالشها را پشت سر میگذارند. در کمیسیون فرش، رسالت اصلی ما تقویت این هنر است. ما ابزار اجرایی مستقیم نداریم، اما با ارتباط با مسئولان به دنبال رفع گرهها هستیم. شعار ما این است: «طراحی امروز، صادرات فردا». ما میخواهیم با شفافسازی نیاز بازار، امید را به هنرمندانی که دلزده شدهاند بازگردانیم، نه اینکه آنها را به سمت مشاغل دیگر سوق دهیم.کاهش صادرات و افزایش قیمت فرش دستبافت چه تأثیری بر خریداران و فروشندگان داشته است؟کاظمی: خریداران و فروشندگان ما به دو بخش داخلی و خارجی تقسیم میشوند. تصور من این است که اولاً فرش دستبافت نسبت به تورم حاکم و سایر کالاها افزایش قیمت معقولی داشته است. در مقایسه با ارزهایی چون دلار و یورو، افزایش چندانی نداشته است. برای خریدار داخلی، زیبایی، تنوع، تک بودن و خاص بودن فرش که فضای زندگیاش را متفاوت میکند، بهقدری اهمیت دارد که نوسانات ۱۰ تا ۲۰ درصدی قیمت، تأثیر چندانی بر تصمیم او نمیگذارد. توجه اصلی ما باید به کیفیت و سلیقه مشتری باشد. اما در بخش خارجی، تجار شاید مانند قبل رغبت نشان ندهند. دلیل آن است که اگر تاجری خریدی انجام دهد، متعهد به بازگرداندن ارز میشود و با توجه به زمانبر بودن فرآیند تولید و ارسال فرش و نیز عدم امکان تبادلات بانکی به دلیل تحریمها، مشکلاتی پیش میآید. امید داریم با حل مسائل تحریم و تبادلات مالی، رغبت تجار خارجی برای خرید و صادرات فرش دستبافت مجدداً افزایش یابد.با توجه به جایگاه بینالمللی فرش ایران، امکانسنجی تبدیل آن به یک دارایی قابل معامله در نظام اقتصادی کشور با هدف گذر از اقتصاد تکمحصولی نفت را چگونه میبینید؟کاظمی: در گذشتههای دور، فرش کاملاً به عنوان یک پسانداز و سرمایهگذاری در نظر گرفته میشد و حتی از نسلهای قبل شنیدهایم که آن را به عنوان پشتوانه زندگی خریداری میکردند. این موضوع امروزه نیاز به فرهنگسازی دارد. با توجه به اینکه تولید فرش روزبهروز سختتر و پرهزینهتر میشود، تصور من این است که قیمت فرش از نظر ارزی در آینده بالاتر خواهد رفت. دلایل آن هم افزایش قیمت جهانی مواد اولیه و هم افزایش دستمزد هنرمندان است. اگر این اطمینان در داخل و خارج ایجاد شود که فرش یک روند افزایشی ارزی دارد، میتواند به عنوان کالایی سرمایهای و پشتیبان زندگی در سبد خریداران قرار گیرد.بزرگترین چالش بافندگان کشور در حال حاضر چیست؟کاظمی: بزرگترین چالش بافندگان در حال حاضر تورم است که البته تنها مختص این قشر نیست و پدیدهای نامبارک برای کل کشور است. من شخصاً امیدوارم روزهای خوبی در انتظار کشور باشد. ما بضاعت بسیار قوی از نظر نیروهای توانمند در حوزه صنایع دستی و اقتصاد و هم منابع غنی داریم و اطمینان دارم مدیریت کشور دلسوزانه دنبال میشود. با کنترل تورم و تقویت پول ملی، این مشکل از سر راه مردم برداشته خواهد شد.اگر روند فعلی بازار ادامه یابد، چه آیندهای برای بدنه تولید فرش دستبافت متصور هستید؟کاظمی: من آینده بسیار مبارکی را برای فرش دستبافت تصور میکنم. چراکه ایمان و اعتقاد راسخ به زحمات، هنر، تلاش، پشتکار و عشق تمام عزیزانی دارم که در این حوزه کار میکنند. با خاطری جمع عرض میکنم که آینده فرش دستبافت ایران، بسیار عالی و خوب خواهد بود.انتهای پیامنوشته یک مقام مسئول: فرش دستباف ایران در بازار جهانی رقیب جدی ندارد اولین بار در خبرگزاری بینالمللی شفقنا | خبرگزاری شیعیان، فتاوای آیتالله سیستانی و مرجعیت، آخرین اخبار ایران و جهان. پدیدار شد.