Nederland krijgt vandaag met Rob Jetten z'n eerste openlijk homoseksuele premier ooit. Lhbti-organisaties zijn opgetogen en zien het als een belangrijke stap in de emancipatie. Maar ze zeggen ook: dit is geen reden om te denken dat het helemaal goed zit met de homo-acceptatie. "De antigroep wordt steeds luider en gewelddadiger", zegt COC-woordvoerder Philip Tijsma. "Daarom is het extra belangrijk dat we met Jetten een rolmodel hebben voor de gemeenschap." Na de verkiezingswinst van D66 waren het vooral buitenlandse media die schreven over de seksuele gerichtheid van de vermoedelijke premier. In Nederland bleef het daarover relatief stil. "Ik vind het heel mooi dat wij in Nederland zover zijn dat iemand gekozen wordt zonder dat het echt uitmaakt wat iemands seksuele voorkeur is", zei de campagneleider van D66, Robert van Asten. Maar het vooruitzicht van een gay premier leidde ook tot tegenreacties. Het Reformatorisch Dagblad noemde het "een drama" dat "ons land straks geregeerd wordt door een premier die wil gaan trouwen met een man". Op de socialemediapagina's van Nieuwsuur leiden video's met Rob Jetten steevast tot homofobe reacties. De redactie haalt die weg. "Veel mensen denken dat de emancipatie van lhbti-mensen af is", zegt politicoloog Anne Louise Schotel, die de zichtbaarheid van lhbti'ers in de politiek onderzocht. "Maar meer zichtbaarheid gaat hand in hand met meer weerstand." Lhbti = woke? Toch heeft het overgrote deel van de Nederlanders geen enkel probleem met homoseksualiteit. In Europa zijn alleen de IJslanders nog positiever over homo- en biseksualiteit. Slechts zo'n 5 procent van de Nederlanders oordeelt negatief. Maar die groep wordt wel steeds luider, zegt politicoloog Schotel. "Die kleine minderheid is disproportioneel actief op sociale media." Bij het COC zien ze dat ook. Tijsma: "Dat lhbti'ers zelfs premier worden en foto's met hun partner op sociale media plaatsen, maakt die kleine groep steeds bozer." Ook geweld en discriminatie tegen lhbti'ers nemen toe. "De tijden zijn veranderd", zegt Schotel. "Lhbti-rechten zijn meer gepolitiseerd en worden sneller geschaard onder 'woke'. Dat groepen die vroeger aan de kant stonden, zoals lhbti'ers, nu machtige posities krijgen, zorgt bij sommige mensen voor een gevoel van verlies en dreiging." Waar Jetten zich aanvankelijk weleens afvroeg waarom zijn seksualiteit eigenlijk een onderwerp is, is hij zich later meer gaan uitspreken. In 2020 zei hij zelden meer hand in hand te lopen met zijn vriend. "Nederland heeft veel te maken met homohaat. Ik realiseer me dat we op dat vlak in ons land achteruit zijn gegaan." In datzelfde jaar plaatste hij een video waarin hij homofobe reacties voorlas. En de afgelopen tijd deelt Jetten online regelmatig foto's van hem en zijn verloofde. "Dat laat ook een stuk durf zien", aldus campagneleider Van Asten. "Een stuk moed." Want ook van de Nederlanders die neutraal of positief tegenover homoseksualiteit staan, zegt een deel: als ik het maar niet hoef te zien. Eén op de vier Nederlanders zegt in SCP-onderzoek het aanstootgevend te vinden als twee mannen elkaar zoenen op straat. 16 procent zegt dat over zoenende vrouwen en maar 9 procent over een zoenende man en een vrouw. "Ook deze cijfers onderstrepen het belang van een homoseksuele premier", zegt Tijsma. "Want we weten: als mensen een lhbti+-persoon kennen, worden hun opvattingen positiever." Schotel: "Veel kiezers vinden het nog steeds moeilijk om een romantische foto met twee mannen te zien. Maar verder past Jetten goed in het ideaalbeeld dat kiezers, bewust of onbewust, hebben van een persoon met macht." Zou een politicus die verder buiten de norm valt ook kans maken op het premierschap? Schotel: "Mensen vinden het makkelijk om de l en h uit lhbti te omarmen, maar de acceptatie van andere groepen ligt lager en daalt harder." "De tijden zijn een beetje tegen trans mensen gekeerd", zegt Mare de Vries van Transgender Netwerk. "De gemiddelde Nederlander denkt positief over transgender personen, maar in de praktijk voelen te weinig trans mensen zich veilig en vrij genoeg voor een hoge publieke functie." Daar ligt een taak voor het nieuwe kabinet, vindt De Vries. "De extreemrechtse tegenbeweging krijgt te veel lucht voor zijn haat en desinformatie. Het is heel belangrijk dat de regering zich daarover uitspreekt en meer tegengas geeft." Ingehaald door andere landen Wat verwachten de lhbti-organisaties verder van Jetten? Tijsma: "De regering moet eerst echt iets ondernemen tegen anti-lhbti-geweld en discriminatie." Ook op andere terreinen valt voor lhbti'ers best wat winst te behalen, zegt politicoloog Schotel. "Bij de transgenderwet en meerouderschap zien we terughoudendheid in de Tweede Kamer. Sinds we als eerste land het homohuwelijk legaliseerden, heeft de rest van de wereld ons ingehaald." Eerder klaagde Jetten zelf hoe lastig het is om als homostel in Nederland een kinderwens in vervulling te laten gaan. Voor een draagmoeder wijken stellen vaak uit naar het buitenland. Schotel acht de kans groot dat Jetten successen behaalt op dit soort lhbti-thema's. Onderzoek laat zien dat politici die hun eigen ervaring meenemen, vaker resultaat boeken, zegt ze. De Vries is sceptischer. "Voor de homogemeenschap is Jetten als premier te gek. Maar we moeten niet denken dat alles nu goed is. Dan vergeten we ons in te zetten voor concreet beleid."