İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrol üstünde tutma çabası küresel petrol piyasalarını sarsabilir. Brent fiyatları 75–127 dolar aralığında dalgalanabilir; 200 dolar senaryosu ise şu an için çok olası görünmüyor.Hürmüz Boğazı ve lojistik zorluklarİran’ın yeni liderinin, Hürmüz Boğazı üzerinden petrol akışını baskı altına alma niyeti, özellikle ABD ile İsrail arasındaki çatışmaların artmasıyla enerji piyasalarında belirsizliği yükseltiyor. Dünyanın yaklaşık üçte bir petrol arzı bu boğazdan geçerken, LNG sevkiyatlarının beşte biri de bu rotaya bağlı. ABD yönetimi ise boğazı güvence altına almak için kara kuvvetlerini konuşlandırmayı istemiyor; bunun yerine deniz kuvvetleriyle eskort ve mayın temizliği gibi adımlar ve gemilere karşı sigorta temelli çözümlerle yön bulmaya çalışıyor. Nihai planlar hâlâ netlik kazanmadı.Arzı çeşitlendirme ve müdahalelerStratejik olarak arzı hızla artırmaya yönelik çalışmalar sürüyor. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyeleri devreye girerek 400 milyon varil civarında bir serbest bırakma kararı aldı; bu rakam, önceki en büyük hamlelerin toplamından fazlalaştı. ABD Enerji Bakanı Chris Wright ise ABD’nin Stratejik Petrol Rezervi’nden 172 milyon varilin yakında piyasaya sürülmesini onayladıklarını belirtti; ancak tam zamanlamayı ve bölgesel dağıtımı netleştirmek zaman alabilir. Bazı ülkeler rezervlerini anında serbest kılamazken, ek arzın piyasaya tamamen ulaşması için birkaç ay sürebilir.Sanction waiver’lar ve küresel etkilerEk arzı güvence altına almak için yaptırımların geçici olarak gevşetilmesi de masada. 2022’de Venezuela petrolü üzerinde uygulanan muafiyetler benzer şekilde yeniden değerlendiriliyor; Rusya’ya yönelik geçici 30 günlük muafiyetler, Hindistan gibi alıcıların İran’a bağlı riskleri azaltmaya yardımcı oluyor. Ancak bu önlemler, Hormuz Boğazı’ndaki kapanmanın yarattığı bütün baskıyı karşılamaya yetmiyor; artan arz ihtiyacı, bölgede oluşan zincir reaksiyonları tetikleyebilir.Fiyatlar üzerindeki olası etkiler Dünya Bankası, piyasa dalgalanmalarının büyüklüğünü tahmin ederken üç senaryo öne sürüyor. Küçük bozulmada (günlük 0,5–2 milyon varil kayıp), Brent 75–82 dolar aralığına kadar yükselirken; orta düzeyde (3–5 mb/d kayıp) fiyatlar %21–35 artışla 88–98 dolar aralığına çıkabilir. Büyük tahribatta (6–8 mb/d) ise fiyatlar yaklaşık %56–75 artışla 113–127 dolar bandına yükselebilir. Macquarie Group’ta enerji stratejisti olan Vikas Dwivedi, Hormuz Boğazı’nın kapanma senaryosunun zincirleme etkiler doğurabileceğini ve bu durumun varyasyonları 150 dolar ve üzerine taşıyabileceğini belirtiyor.ABD ve küresel politika açısıTrump yönetimi için ana konu, bu rakamların ABD ekonomisine getireceği yük ve siyasi sonuçlar. Günlük 10 dolarlık bir petrol fiyatı artışı, benzin fiyatlarında yaklaşık 25–30 sente varan günlük ek maliyet anlamına geliyor ve her bir sentlik gaz faturası artışı, tüketici harcamalarında yıllık milyarlarca dolarlık kayba yol açabiliyor. Trump, “sonsuz savaşlar” politikasına karşı temkinli duruyor ve kısa vadeli bir çatışmayı bile ABD’nin ulusal güvenliğini savunmak adına gerekçelendirebileceğini ifade ediyor. Avrupa tarafında ise ABD’nin dört temel hedefi doğrultusunda gelişmeler izleniyor; ilerleyen iki–üç hafta içinde hedeflerin büyük ölçüde karşılandığı açıklanabilir, ancak nükleer program, füze kapasitesi ve bölgesel milisler dikkatle izlenecek.Gelecek perspektifiİran’ın 200 dolarlık varil hedefinin şu aşamada çok olası görünmediği değerlendiriliyor. Uluslararası müdahaleler ve alternatif arz kaynakları, enerji piyasalarını aşırı yükselişlerden korumaya yardımcı olabilir. Ancak bölgesel gerilimlerin sürmesi halinde Brent seviyesi dalgalanmaya devam ederken, küresel ekonomi için fiyat belirsizliği bir süre daha gündemde kalacak.