İran-ABD-İsrail savaşı tüm şiddetiyle sürüyor. Karşılıklı saldırılar bugün dokuzuncu gününe girdi. İran’da dini lider Ayetullah Ali Hamaney’in ölümü sonrası ülkede iki farklı tepki ortaya çıktı. İran içinde ve diasporada yaşayan bazı İranlılar haberi kutlarken, pek çok kişi için Hamaney’in ölümü bir trajedi olarak görüldü ve bazı bölgelerde halk sokaklara çıktı.İran yönetiminin önemli isimlerinin yanı sıra yüzlerce İranlı sivil de ABD ve İsrail’in hava saldırılarında hayatını kaybetti. İran ise bölge genelinde ABD ve İsrail hedeflerine karşılık verdi. Çatışmanın ilk haftasında yarım düzineden fazla ülke doğrudan etkilendi.The New York Times'a (NYT) göre çatışmaların şiddetlenmesiyle, ülke içinde ve dışında yaşayan yaklaşık 100 milyon İranlının geleceği giderek daha belirsiz hale geliyor. Savaşın ne zaman sona ereceği ve sonrasında nasıl bir yönetim ortaya çıkacağı bilinmiyor.Bu nedenle NYT'den altı farklı yazar, belirsizlik ortamında mümkün olabilecek senaryoları değerlendirdi.1- REJİM AYAKTA KALABİLİR ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik diplomasi ve ardından gelen askeri politikasının temel varsayımı, Tahran’daki rejimin çöküşün eşiğinde olduğuydu. Trump yönetimi, rejim yönetiminin kırılgan olduğuna inanarak İran liderlerinden müzakere masasında teslim olmalarını istedi; aksi takdirde savaşla karşılaşacaklarını söyledi.ABD ve İsrail savaşı başlattı. Ancak bir hafta sonra görünen tablo, bu varsayımın yanlış olabileceğini gösteriyor. Ayetullah Ali Hamaney dahil çok sayıda üst düzey yetkilinin öldürülmesine rağmen rejim kontrolü elinde tutuyor.Anketler rejimin İran toplumunun büyük kısmı tarafından sevilmediğini gösterse de sistem hala milyonlarca destekçiye sahip.1979’da kurulan Devrim Muhafızları, devrimi korumak için oluşturuldu. Devletin siyasi ve güvenlik yapısı da yedekli bir şekilde kuruldu. Bu nedenle yönetimin farklı kademelerinde çok sayıda alternatif lider bulunuyor.Haziran ayındaki saldırılardan sonra Hamaney askeri operasyonlardan çekildi ve birçok kritik görev için birkaç kademe aşağıya kadar yedek isimler belirlendi. Eyalet valilerine olağanüstü yetkiler verildi, yerel askeri komutanlar da Tahran’dan talimat beklemeden karar alma yetkisi kazandı.Habere göre ABD-İsrail bombardımanının siviller arasında kayıplara yol açması, ülkede milliyetçi duyguları güçlendirebilir ve rejim etrafında kenetlenme etkisi yaratabilir.2 - ORDU, GÜCÜ ELE GEÇİREBİLİRHabere göre İran’da şu anda iktidarı ele geçirmek için en güçlü konumda olan yapı Devrim Muhafızları.Ayetullah Hamaney bu kurumu yalnızca koruma gücü olarak kullanmadı; onu devletin temel direğine dönüştürdü. Devrim Muhafızları yalnızca askeri bir yapı değil; aynı zamanda ekonomik holdinglere, istihbarat ağlarına ve geniş bir medya gücüne sahip.Savaşın sonunda kimin ve neyin ayakta kalacağı belirleyici olacak.Eğer İran'ın resmi kurumları ayakta kalırsa yeni bir dini lider seçilecektir. Ancak analize göre bu kişi Hamaney kadar güçlü olmayacaktır. Bu durumda Devrim Muhafızları perde arkasında gerçek iktidarı elinde tutabilir.Böyle bir senaryoda İran’da güç, devlet yönetiminde deneyimli eski Devrim Muhafızları mensuplarına kayabilir. Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani veya Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf gibi isimler öne çıkabilir.Ancak ABD ve İsrail rejimin üst kadrolarını daha da zayıflatırsa başka bir senaryo ortaya çıkabilir: güçlü bir askeri liderin ortaya çıkması. Bu durum 'Bonapart senaryosu' olarak adlandırılıyor. Habere göre böyle bir lider İran'da siyasi kontrolü sıkılaştırırken ekonomiyi kısmen liberalleştirebilir ve dış ilişkileri onarmaya çalışabilir.Daha tehlikeli bir ihtimal ise Devrim Muhafızları içinde liderlik boşluğu oluşmasıdır. Bu durumda farklı gruplar güç mücadelesine girebilir ve ülke Libya veya Sudan benzeri bir iç çatışma sürecine sürüklenebilir.3 - 'TARİHİ BİR FIRSAT KAÇABİLİR'NYT'nin analizine göre ABD ve İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaş, uzun yıllardır siyasi değişim isteyen bir kesim İranlılar için tarihi bir fırsat gibi görülebilir. Hamaney’in öldürülmesi ve rejimin yoğun askeri baskı altında olması birçok kişi tarafından bir 'dönüm noktası' olarak değerlendiriliyor.Ancak Trump yönetiminin zamanlaması, belirsiz hedefleri ve askeri güce aşırı bağımlılığı İran halkını zor bir duruma sokmuş olabilir.4 - 'MONARŞİ HAYALLERİ'İran’ın modern tarihi büyük ölçüde yabancı müdahalelerle şekillendi. Bu durum İran toplumunda derin bir güvensizlik yarattı.Habere göre ABD veya İsrail desteğiyle iktidara gelen herhangi bir liderin meşruiyet kazanması son derece zor olacaktır.Bazı çevreler 1979’da devrilen şahın oğlu Rıza Pehlevi’nin iktidara dönebileceğini düşünüyor. Ancak birçok İranlı onu gerçekçi bir lider olarak görmüyor.1953 yılında ABD ve İngiltere’nin düzenlediği darbe sonucu Başbakan Muhammed Musaddık devrilmiş ve Şah yeniden iktidara getirilmişti. Habere göre bu olay İran toplumunda derin bir iz bıraktı.Bu nedenle bugün yabancı askeri güçlerin desteğiyle iktidara gelecek herhangi bir lider benzer bir meşruiyet krizine yol açabilir.5 - BÖLGESEL KAOS RİSKİABD Savunma Bakanı Pete Hegseth, Washington’un İran’da uzun süreli bir savaşa saplanmak istemediğini söyledi. Habere göre İran’ın çökmesi durumunda sonuçları bölge için son derece tehlikeli olabilir.Suriye, Libya ve Irak’ın parçalanması bölgede mülteci krizleri, terör örgütleri ve silah kaçakçılığına yol açtı. İran gibi büyük bir ülkenin çökmesi ise çok daha ciddi sonuçlar doğurabilir.İran’ın nükleer, füze ve insansız hava aracı teknolojileri farklı grupların eline geçebilir. Ayrıca 90 milyonluk nüfusa sahip bir ülkede devlet otoritesinin çökmesi büyük bir göç dalgasına yol açabilir.6 - İRANLILAR KENDİ GELECEĞİNİ BELİRLEYEBİLİRHabere göre son yıllarda ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve sosyal huzursuzluk rejimi ciddi şekilde zayıflattı. Savaş başlamadan önce bile İran’ın siyasi bir dönüşüm sürecine gireceği düşünülüyordu.Sendikalar, öğrenciler ve sivil toplum örgütleri siyasi tutukluların serbest bırakılmasını ve özgür seçimler yapılmasını talep ediyor.Habere göre Hamaney sonrası oluşan 'güç boşluğu', bazı askeri ve güvenlik çevrelerini daha az baskıcı bir geçiş yönetimini desteklemeye yöneltebilir.Ancak böyle bir sürecin gerçekleşmesi için savaşın sona ermesi ve İranlıların kendi geleceklerini dış müdahale olmadan belirleyebilmeleri gerekiyor.İran-ABD-İsrail savaşı dokuzuncu gününde! Tahran'dan art arda 2 dalga füze fırlatıldı: Tel Aviv'de sirenler çalıyorABD'nin masasında İran için 'iki seçenekli' gizli plan! 450 kilogramlık tehdit: 'Birilerinin gidip onu alması gerekecek'